NoiChon.comNơi Chốn
Sắp ảnh theo nơi chốn

Chụp ảnh xưa và nay đúng chỗ cũ: tìm lại góc máy và ghép hai tấm cho khớp

Cách chụp lại một tấm ảnh xưa đúng chỗ cũ: chuẩn bị bản in, tìm điểm đứng và độ cao máy, xử lý khi nơi cũ đã đổi khác, và cách đặt hai tấm cạnh nhau cho dễ nhìn.

Vietnamese father and teenage daughter standing in a quiet village lane at dusk, the father holding up an old faded photograph to compare with the lane ahead, seen from behind

Để chụp ảnh xưa và nay đúng chỗ cũ, mang theo bản in hoặc bản trên điện thoại của tấm ảnh xưa, tìm hai vật cố định còn lại trong khung (góc nhà, gốc cây, cột cổng), rồi dịch chuyển cho tới khi hai vật đó nằm đúng vị trí tương đối như trong ảnh cũ; sau đó mới chỉnh độ cao máy. Đứng đúng chỗ quan trọng hơn mọi thao tác chỉnh sửa về sau.

Ảnh “xưa và nay” là một trong những cách mạnh nhất để kể chuyện một nơi chốn: cùng một khoảng sân, cùng một con ngõ, hai thời điểm cách nhau hai mươi năm. Bài này đi qua cách chuẩn bị trước khi về, cách tìm góc máy tại chỗ, cách xử lý khi cảnh cũ đã thay đổi nhiều và cách đặt hai tấm cạnh nhau để người xem thấy ngay điều đã đổi.

Chuẩn bị trước khi về nơi cũ

Phần lớn ảnh xưa và nay hỏng ngay từ khâu chuẩn bị: đến nơi mới phát hiện ảnh cũ để quên, hoặc chọn nhầm tấm không còn dấu vết gì để đối chiếu.

  1. Chọn những tấm có ít nhất hai vật cố định nhìn rõ: một góc tường, một bậc thềm, một gốc cây lớn, một cái giếng.
  2. Quét hoặc chụp lại ảnh cũ thật thẳng, lưu vào điện thoại, đồng thời in một bản cỡ bàn tay để cầm đối chiếu ngoài trời nắng.
  3. Ghi ra mặt sau bản in: giờ chụp ước đoán qua hướng bóng nắng, mùa, độ cao người chụp nếu đoán được.
  4. Hỏi người trong nhà xem cảnh đó còn không, có ai đang ở đó không, có cần xin phép không.
  5. Lên danh sách ba đến năm tấm cho một chuyến, đừng mang cả album.

Nếu nơi cũ nay là nhà người khác, xin phép chủ nhà trước khi đứng chụp. Một lời giải thích ngắn “nhà con hồi xưa ở đây, con muốn chụp lại cho ba mẹ xem” thường được đón nhận dễ dàng, đôi khi còn được nghe thêm chuyện về căn nhà.

Tìm điểm đứng tại chỗ: bốn bước nhỏ

Tìm hai vật cố định trước. Nhìn ảnh cũ, chọn hai vật còn tồn tại, một ở gần và một ở xa. Ví dụ cột cổng gần và mái nhà hàng xóm phía xa. Hai vật này là hai điểm neo.

Dịch trái phải cho đến khi hai vật thẳng hàng như cũ. Nếu trong ảnh cũ cột cổng che nửa mái nhà phía sau, bạn bước sang ngang cho tới khi cột cổng lại che đúng nửa đó. Đây là bước quyết định vị trí đứng, làm chậm và cẩn thận.

Tiến lùi để khớp kích thước. Khi đã thẳng hàng, tiến hoặc lùi theo đường đó cho tới khi khoảng cách giữa hai vật trong khung hình gần giống ảnh cũ. Nếu máy có thu phóng, đừng dùng ở bước này; di chuyển bằng chân trước.

Cuối cùng mới chỉnh độ cao. Ảnh cũ thường chụp từ tầm mắt người lớn, đôi khi từ tầm thấp hơn vì máy đeo trước ngực. Nhìn đường chân tường, mép mái: nếu trong ảnh cũ chúng nằm ngang ở giữa khung, máy cũng phải ở độ cao đó. Ngồi xuống hay đứng lên vài gang tay tạo khác biệt rất lớn.

Chụp một tấm thử rồi so ngay. Đặt ảnh cũ và tấm vừa chụp cạnh nhau trên màn hình, hoặc giơ bản in lên ngay trước ống kính. Mắt sẽ thấy ngay lệch ở đâu: lệch trái, quá gần hay quá cao. Sửa một yếu tố mỗi lần, chụp lại, so lại; ba bốn lần là khớp.

Khi nơi cũ đã đổi khác: chọn cách chụp phù hợp

Hiếm khi cảnh cũ còn nguyên. Tuỳ mức độ thay đổi, bạn đổi mục tiêu của tấm ảnh nay cho phù hợp, thay vì bỏ cuộc.

Mức thay đổiVí dụNên chụp thế nào
Còn gần như nguyênSân nhà ông bà, giếng, hàng cau vẫn đóKhớp góc máy thật sát, đặt cạnh nhau là đủ ấn tượng
Đổi một phầnNhà cũ xây lại, cây cổng vẫn cònNeo vào vật còn lại, chấp nhận phần mới khác hẳn
Đổi gần hếtRuộng thành khu dân cưNeo vào địa hình: hướng đường, độ dốc, dòng kênh
Không còn gì nhận raKhông xác định được chỗ đứngChụp người đứng ở khu vực đó cầm ảnh cũ, kể bằng chú thích

Cách cuối cùng, người cầm ảnh cũ đứng giữa cảnh mới, thường lại là tấm xúc động nhất. Nó không cố khớp, mà nói thẳng rằng nơi này đã khác, và người còn nhớ nó đang đứng đây.

Ánh sáng, mùa và người trong ảnh

Cùng chỗ đứng nhưng khác ánh sáng thì hai tấm vẫn lệch nhau. Nhìn bóng đổ trong ảnh cũ để đoán giờ: bóng ngắn dưới chân là giữa trưa, bóng dài nghiêng là sáng sớm hoặc chiều. Nếu bóng ngả về phía bên phải khung, mặt trời ở bên trái. Bạn không cần khớp tuyệt đối, chỉ cần tránh chụp ngược sáng khi ảnh cũ thuận sáng.

Mùa cũng ảnh hưởng. Ảnh Tết ngày xưa có cây khô lá, sân phơi đầy; chụp lại vào giữa mùa mưa sẽ khác hẳn. Nếu có thể, hẹn chụp đúng dịp: ảnh Tết thì chụp lại vào Tết, ảnh hè thì chụp lại vào hè.

Về người: tấm ảnh nay đẹp nhất thường có chính người trong ảnh cũ đứng lại đúng chỗ, đúng tư thế, giờ đã lớn hoặc đã già. Nếu người đó không còn, có thể để chỗ trống, hoặc để con cháu đứng vào. Không cần dàn dựng giống hệt; một tư thế gợi lại là đủ.

Khi người trong ảnh là cha mẹ đã lớn tuổi, chọn chỗ có ghế hoặc bậc để họ ngồi, chụp nhanh vài tấm rồi để họ nghỉ. Chuyến về nơi cũ thường đã đủ xúc động; tấm ảnh không cần đổi bằng sự mệt mỏi của người thân.

Ghép hai tấm cạnh nhau cho dễ nhìn

Sau khi về, việc đặt hai tấm cạnh nhau cũng cần vài nguyên tắc để người xem thấy ngay điều đã đổi, thay vì phải dò tìm.

  • Cắt tấm ảnh nay cho cùng tỷ lệ khung với ảnh cũ, thường là ảnh gần vuông hoặc khổ ngang của máy phim.
  • Xoay nhẹ để đường chân tường hoặc đường chân trời song song nhau ở hai tấm.
  • Đặt ảnh cũ bên trái, ảnh nay bên phải, hoặc cũ trên nay dưới; giữ nhất quán trong cả bộ.
  • Giữ màu ảnh cũ như vốn có, không tô màu lại; khác biệt về màu cũng là một phần câu chuyện.
  • Ghi chú ngắn bên dưới: năm của mỗi tấm, nơi, ai đứng trong ảnh.

Một cách khác là chụp tấm ảnh nay trong đó tay bạn cầm bản in ảnh cũ, đặt khớp với cảnh phía sau. Cách này không cần ghép trên máy và rất hợp để gửi ngay cho cha mẹ ở xa. Mẹo nhỏ: lấy nét vào bản in, để cảnh phía sau hơi mờ, và giữ tay thật yên.

Tình huống: hai bố con về con ngõ cũ ở Hải Phòng

Anh Quân lớn lên trong một con ngõ nhỏ ở Hải Phòng rồi chuyển đi từ năm mười tuổi. Trong album còn tấm ảnh anh ngồi trên bậc thềm, phía sau là cánh cửa gỗ và gốc cây bàng đầu ngõ. Ba mươi năm sau, anh đưa con gái về.

Căn nhà đã xây lại, cửa gỗ thành cửa sắt, bậc thềm không còn. Nhưng gốc bàng vẫn ở đó, và đường cong của ngõ không đổi. Anh dùng gốc bàng làm điểm neo gần, khúc cong của ngõ làm điểm neo xa, xin phép chủ nhà mới rồi để con gái ngồi xổm ở đúng chỗ bậc thềm cũ.

Hai tấm đặt cạnh nhau không khớp hoàn hảo. Nhưng con gái anh nhìn ra ngay: “Cây bàng này là cây trong ảnh của ba à?” Câu hỏi đó, theo anh, đáng giá hơn mọi tấm ảnh chỉnh sửa kỹ. Chủ nhà mới còn kể thêm rằng họ giữ gốc bàng vì hàng xóm cũ dặn lại.

Chỗ hay sai và cách tự kiểm

Trước khi rời chỗ, mở hai tấm cạnh nhau ngay trên điện thoại và soát nhanh danh sách dưới đây. Sửa tại chỗ dễ hơn nhiều so với phải quay lại.

  • Hai điểm neo có thẳng hàng như ảnh cũ không? Lệch một bước chân là lệch cả bố cục.
  • Độ cao máy: đường mép mái hoặc chân tường có cùng độ cao trong khung không?
  • Có dùng thu phóng thay cho bước chân không? Thu phóng làm phẳng chiều sâu, cảnh trông khác dù đứng gần đúng chỗ.
  • Hướng ánh sáng có ngược hẳn với ảnh cũ không?
  • Đã chụp thêm vài tấm lệch nhẹ trái phải để chọn sau chưa?

Chụp dư năm bảy tấm quanh điểm đứng là thói quen tốt. Ở nhà mở ra so trên màn hình lớn, thường có một tấm khớp hơn hẳn mà lúc đứng ngoài nắng bạn không nhận ra. Trước khi về, chụp thêm một tấm rộng hơn về phía sau lưng chỗ bạn đứng, để lần sau nhớ ra mình đã đứng ở đâu.

Làm thành một bộ ảnh xưa và nay cho một nơi

Một tấm xưa và nay đã đẹp, nhưng ba bốn tấm của cùng một nơi xếp liền nhau mới thật sự kể được chuyện nơi đó. Ví dụ với nhà ông bà: cổng vào, khoảng sân, gian bếp, con đường ra đồng. Người xem đi theo đúng lối người xưa từng đi, mỗi bước thấy một khác biệt.

Để có bộ như vậy, khi chọn ảnh cũ hãy chọn theo đường đi chứ không theo độ đẹp. Một tấm cổng nhà hơi mờ nhưng mở đầu được câu chuyện có giá trị hơn một tấm chân dung sắc nét mà không nhìn thấy gì của nơi chốn. Sắp bộ theo thứ tự từ ngoài vào trong, hoặc từ sáng tới chiều.

Bộ ảnh xưa và nay hợp để đặt ở đầu thư mục của nơi đó trong kho ảnh, đặt tên có chữ “xua nay” để dễ tìm. Sau năm mười năm, bạn có thể chụp thêm một lần nữa ở đúng những chỗ đứng đã chọn, và bộ ảnh trở thành ba thời điểm thay vì hai. Ghi lại chỗ đứng trong tệp ghi chú, ví dụ “đứng sát gốc bàng, quay mặt vào ngõ”, để lần sau không phải dò lại từ đầu.

Câu hỏi thường gặp

Ảnh cũ bị mờ, khó nhìn chi tiết thì có chụp lại đúng chỗ được không?

Được, miễn còn nhìn ra hai vật cố định như góc nhà, gốc cây hay đường dốc. Quét ảnh cũ ở độ phân giải cao và phóng to trên điện thoại giúp nhận ra chi tiết. Nếu cần làm rõ ảnh, đó là việc của phục hồi ảnh, nên làm trước chuyến đi.

Nơi cũ nay là nhà người khác thì có nên vào chụp không?

Chỉ chụp khi đã xin phép chủ nhà, và nếu họ từ chối thì chụp từ ngoài đường công cộng. Khi đăng ảnh, tránh để lộ số nhà, biển tên hay mặt người nhà mới. Ảnh xưa và nay là ký ức của bạn, không nên làm phiền cuộc sống hiện tại của người khác.

Có cần máy ảnh tốt để chụp ảnh xưa và nay không?

Không cần. Điện thoại là đủ, vì yếu tố quyết định là đứng đúng chỗ và đúng độ cao. Nên dùng ống kính góc thường của điện thoại, tránh góc rộng, vì ảnh máy phim ngày xưa thường có góc nhìn gần với ống kính thường hơn.

Nên ghép ảnh xưa và nay theo chiều ngang hay chồng mờ lên nhau?

Đặt cạnh nhau theo chiều ngang dễ xem nhất, hợp cả khi in ra. Chồng mờ hay trượt qua lại đẹp trên màn hình nhưng đòi hỏi hai tấm khớp gần tuyệt đối, nếu lệch sẽ trông rối. Với ảnh gia đình, cạnh nhau là lựa chọn an toàn.

Người trong ảnh cũ đã mất thì chụp ảnh nay thế nào cho nhẹ nhàng?

Có thể để trống đúng chỗ người đó từng ngồi, hoặc để con cháu ngồi vào với sự đồng ý của cả nhà. Chú thích bằng một dòng giản dị về người trong ảnh cũ. Hỏi ý người thân gần nhất trước khi chia sẻ ra ngoài.

Một chuyến về quê nên chụp lại bao nhiêu tấm xưa và nay?

Ba đến năm tấm là vừa. Mỗi tấm cần thời gian tìm chỗ đứng, chờ ánh sáng và chụp dư, nên mang nhiều hơn dễ làm vội. Những tấm chưa chụp được để dành cho lần về sau, cũng là một lý do để quay lại.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138