Ảnh có thông tin vị trí là ảnh mà điện thoại đã ghi kèm toạ độ nơi chụp vào phần dữ liệu ẩn của tệp, cùng với ngày giờ và loại máy. Bạn không nhìn thấy toạ độ trên mặt ảnh, nhưng ai nhận được tệp gốc đều có thể mở ra và biết tấm ảnh được chụp ở đâu, sai lệch chỉ vài chục mét.
Để biết ảnh của mình có mang vị trí hay không, bạn mở phần thông tin chi tiết của tấm ảnh trong ứng dụng ảnh: nếu thấy một bản đồ nhỏ hoặc tên khu vực, ảnh đó đang mang toạ độ. Tắt việc ghi vị trí nằm trong phần quyền của ứng dụng máy ảnh. Phần dưới giải thích từng bước, và cả lý do bạn có thể muốn giữ vị trí cho một số tấm, vì với người giữ ký ức theo nơi chốn, toạ độ cũng là một món quý.
Thông tin vị trí nằm ở đâu trong một tấm ảnh
Một tấm ảnh trong điện thoại không chỉ có hình. Đi kèm nó là một phần dữ liệu ẩn, giống tờ giấy dán sau lưng ảnh, ghi lại ngày giờ chụp, loại máy, thông số ống kính và, nếu được phép, vĩ độ và kinh độ nơi bạn đứng lúc bấm máy. Phần này đi theo tệp ảnh đến bất cứ đâu tệp đi, trừ khi có ai đó hoặc phần mềm nào đó chủ động xoá nó.
Toạ độ được lấy từ bộ định vị của điện thoại, nên ở ngoài trời nó thường khá chính xác, đủ để chỉ ra một căn nhà trong một con hẻm. Trong nhà hoặc giữa các toà cao tầng, vị trí có thể lệch vài chục mét, nhưng lệch như vậy vẫn đủ để khoanh được khu bạn sống. Nhiều người nghĩ rằng chỉ khi bấm nút "gắn vị trí" lúc đăng bài thì mới lộ, thật ra phần ghi vị trí đã xảy ra từ lúc chụp, trước khi bạn nghĩ tới chuyện đăng.
Điều này không xấu tự thân. Chính nhờ phần dữ liệu ấy mà ứng dụng ảnh có thể xếp ảnh của bạn lên bản đồ, gom những tấm chụp ở quê ngoại vào một chỗ, hay nhắc rằng ba năm trước hôm nay bạn đứng ở bến sông nào. Vấn đề chỉ nằm ở chỗ tệp ảnh ấy rời khỏi tay bạn mà bạn không biết nó đang mang gì theo.
Cách xem một tấm ảnh đang mang vị trí nào
Làm thử với ba tấm: một tấm chụp ở nhà, một tấm chụp ngoài đường và một tấm nhận từ người khác. So ba tấm sẽ hiểu điện thoại của mình đang làm gì.
- Mở ứng dụng ảnh, chọn tấm chụp ở nhà, vuốt lên hoặc bấm vào biểu tượng thông tin để mở phần chi tiết.
- Nhìn xem có bản đồ nhỏ, tên phường xã hoặc dòng toạ độ hay không. Có thì ảnh đang mang vị trí, không có thì máy chưa ghi hoặc đã bị xoá.
- Làm lại với tấm chụp ngoài đường. Nếu cả hai đều có vị trí, máy ảnh của bạn đang ghi vị trí cho mọi tấm.
- Mở tấm ảnh nhận qua tin nhắn. Nhiều ứng dụng nhắn tin nén ảnh và bỏ phần vị trí, nhưng khi người gửi chọn gửi bản gốc hoặc gửi dạng tệp thì vị trí thường còn nguyên.
- Trên máy tính, bấm chuột phải vào tệp ảnh, mở phần thuộc tính hoặc thông tin, tìm mục có chữ GPS hoặc vĩ độ, kinh độ.
- Ghi lại kết quả vào một dòng ghi chú: máy mình có ghi vị trí hay không, ảnh nhận qua kênh nào còn giữ vị trí. Lần sau khỏi phải đoán.
Làm một lần, mất chừng năm phút, nhưng nó trả lời câu hỏi mà nhiều người chưa từng tự hỏi: những tấm mình đã gửi đi trong mấy năm qua có mang địa chỉ nhà theo hay không.
Tắt hẳn, tắt từng lúc hay giữ lại: so ba cách
Không có một cách đúng cho mọi người. Người hay chụp con ở nhà và gửi cho nhiều nhóm sẽ chọn khác người thích lập bản đồ những nơi đã đi qua.
| Cách | Làm thế nào | Hợp với ai | Chỗ phải chịu |
|---|---|---|---|
| Tắt hẳn | Vào phần quyền của ứng dụng máy ảnh, chọn không cho dùng vị trí | Người chụp chủ yếu trong nhà, hay gửi ảnh con cho nhiều người | Ảnh không tự xếp lên bản đồ, sau này muốn biết chụp ở đâu phải nhớ hoặc ghi tay |
| Tắt từng lúc | Để tắt mặc định, bật lên khi đi chơi, đi về quê, về lại tắt | Người muốn giữ vị trí cho ảnh chuyến đi nhưng không cho ảnh ở nhà | Hay quên bật hoặc quên tắt, cần một thói quen nhắc |
| Giữ lại, xoá khi gửi | Để máy ghi vị trí, chỉ bỏ vị trí ở bước chia sẻ | Người làm bản đồ kỷ niệm, thích xem lại ảnh theo nơi | Phải nhớ kiểm ở bước gửi, một lần quên là lộ |
| Giữ lại, không gửi tệp gốc | Chỉ gửi qua kênh có nén ảnh, không gửi bản gốc | Người ít gửi ảnh ra ngoài gia đình | Không chắc chắn, vì kênh có thể đổi cách xử lý ảnh mà bạn không biết |
Nếu phải chọn một cách cho cha mẹ lớn tuổi hay một đứa trẻ mới có điện thoại, cách tắt hẳn là ít rủi ro nhất. Với chính bạn, cách tắt từng lúc thường cân bằng nhất giữa giữ ký ức và giữ an toàn.
Giữ vị trí cho ảnh kỷ niệm mà không lộ nhà
Tách ảnh trong nhà ra khỏi ảnh nơi chốn. Ảnh căn bếp, phòng ngủ, góc học của con là những tấm dễ bị gửi đi nhất và cũng là những tấm mang toạ độ nhạy cảm nhất. Ảnh bến đò, con dốc về quê, sân trường cũ thì vị trí lại là phần quý. Khi hiểu hai nhóm này khác nhau, bạn sẽ thấy không cần chọn giữa tắt hết hay bật hết.
Ghi tay vị trí cho ảnh cũ thay vì để máy ghi. Nhiều ứng dụng ảnh cho phép sửa hoặc thêm vị trí cho một tấm. Bạn có thể ghi một vị trí gần đúng, ví dụ đầu làng, chợ xã, thay vì toạ độ chính xác của căn nhà. Đủ để nhớ, không đủ để người lạ tìm tới cửa.
Đặt ảnh trong nhà vào một album riêng không bao giờ chia sẻ. Thói quen nhỏ này làm giảm hẳn số lần bạn vô tình chọn nhầm một tấm có toạ độ nhà khi gửi cả loạt ảnh cho nhóm bạn.
Đừng coi vị trí là thứ duy nhất ghi được nơi chốn. Một dòng ghi chú "trước cửa nhà bà nội, chiều mùng hai Tết" giữ được nhiều hơn một cặp toạ độ, và không ai lạ đọc được nó từ tệp ảnh.
Chỗ hay hiểu sai
Đây là những điều người ta hay tin, và vì sao chúng chỉ đúng một nửa:
- "Mạng xã hội tự xoá vị trí rồi, không lo." Nhiều nơi bỏ phần dữ liệu ẩn khỏi bản ảnh hiển thị công khai, nhưng không phải nơi nào cũng vậy, và bản gốc bạn tải lên vẫn có thể được lưu ở phía họ.
- "Tắt định vị của điện thoại là xong." Tắt định vị chung thì máy ảnh không lấy được toạ độ mới, nhưng những tấm đã chụp trước đó vẫn mang vị trí cũ.
- "Ảnh chụp màn hình thì an toàn." Ảnh chụp màn hình thường không mang toạ độ nơi chụp ảnh gốc, nhưng nội dung trên hình vẫn có thể lộ địa chỉ, và chất lượng ảnh giảm hẳn.
- "Vị trí chỉ lộ khi gắn thẻ địa điểm." Gắn thẻ là bạn chủ động nói ra. Dữ liệu ẩn là máy nói thay bạn, im lặng hơn và vì thế dễ bị quên.
- "Ảnh cũ mấy năm rồi thì chẳng sao." Nếu bạn vẫn sống ở chỗ đó, ảnh năm năm trước vẫn chỉ đúng cửa nhà hôm nay.
Cái chung của những hiểu lầm này là nghĩ rằng rủi ro nằm ở một nút bấm. Thật ra nó nằm ở con đường tệp ảnh đi qua, nên phải nhìn cả đường đi chứ không chỉ một điểm.
Tình huống: Ngân và tấm ảnh căn phòng trọ
Ngân xa quê, thuê một căn phòng nhỏ ở TP Hồ Chí Minh. Cô thích chụp góc cửa sổ có chậu cây mỗi sáng và hay gửi bản gốc cho một nhóm bạn đọc sách quen qua mạng, vì muốn ảnh nét. Một hôm, một người trong nhóm, khá xa lạ, nhắn đùa rằng "chỗ em ở gần chợ đầu hẻm nhỉ". Ngân không hề nói mình ở đâu.
Ngân mở phần thông tin của tấm ảnh và thấy bản đồ nhỏ chỉ đúng dãy trọ. Cô không hoảng, làm ba việc: tắt quyền vị trí của máy ảnh, chuyển cả loạt ảnh cửa sổ sang một album riêng, và từ đó gửi ảnh cho nhóm qua kênh có nén ảnh. Với những tấm chụp khi về thăm quê nội, cô vẫn bật vị trí, vì đó là những tấm cô muốn sau này xếp lên bản đồ kỷ niệm.
Điều đáng học ở đây không phải là sợ, mà là cách Ngân tách hai loại ảnh. Cô không mất ký ức nào, chỉ bớt đi một đường lộ mà trước đó cô không biết là có.
Tự kiểm sau khi đã thay đổi cài đặt
Sau khi đổi cài đặt, chụp thử một tấm mới và trả lời mấy câu này. Trả lời "có" hết thì bạn đã làm đúng.
- Tấm vừa chụp trong nhà không còn bản đồ nhỏ trong phần thông tin.
- Bạn biết mình sẽ bật vị trí lại khi nào, và đã đặt một lời nhắc cho việc tắt khi về.
- Album ảnh trong nhà đã tách khỏi album ảnh nơi chốn.
- Bạn đã thử gửi một tấm cho chính mình qua kênh hay dùng và kiểm xem tệp nhận được còn vị trí không.
- Người trong nhà dùng chung máy tính bảng hay điện thoại cũ cũng đã được đổi cài đặt giống bạn.
Một câu tự hỏi đáng giữ: nếu tấm ảnh này rơi vào tay một người mình không quen, họ biết thêm được gì về nơi mình ở? Câu trả lời là "không gì" thì gửi đi yên tâm.
Cũng đừng quên kiểm lại sau mỗi lần cập nhật hệ điều hành lớn hoặc đổi điện thoại mới. Máy mới thường hỏi lại quyền vị trí cho máy ảnh ngay lần mở đầu tiên, và nhiều người bấm đồng ý cho nhanh mà không nhớ trước đó mình đã tắt. Một lần kiểm mỗi năm, vào dịp dọn ảnh cuối năm chẳng hạn, là đủ để cài đặt không âm thầm quay về như cũ.
Câu hỏi thường gặp
Ảnh chụp bằng máy ảnh rời có mang vị trí không?
Phần lớn máy ảnh rời không tự ghi vị trí trừ khi có bộ định vị riêng hoặc được ghép nối với điện thoại để lấy toạ độ. Nếu bạn đã ghép nối, hãy kiểm phần thông tin của ảnh giống như với ảnh điện thoại.
Tắt vị trí của máy ảnh có làm mất vị trí của ảnh cũ không?
Không. Thay đổi cài đặt chỉ ảnh hưởng tới những tấm chụp sau đó. Ảnh cũ vẫn mang toạ độ như lúc chụp, muốn bỏ thì phải xoá vị trí trên từng tấm hoặc từng nhóm ảnh trong ứng dụng ảnh.
Vị trí trong ảnh chính xác đến mức nào?
Ngoài trời thoáng thường sai lệch vài mét đến vài chục mét, đủ để chỉ ra một căn nhà. Trong nhà hoặc giữa nhà cao tầng sai lệch lớn hơn nhưng vẫn khoanh được khu phố hay con hẻm bạn đang sống.
Ảnh gửi qua tin nhắn có còn vị trí không?
Tuỳ kênh và tuỳ cách gửi. Gửi ảnh thường qua nhiều ứng dụng nhắn tin sẽ bị nén và mất phần vị trí, còn gửi bản gốc hoặc gửi dạng tệp thì thường giữ nguyên. Cách chắc nhất là tự gửi thử cho mình rồi kiểm.
Có nên tắt vị trí cho điện thoại của con nhỏ không?
Nên tắt quyền vị trí của ứng dụng máy ảnh trên máy của trẻ, vì trẻ hay chụp ở nhà và ở trường rồi gửi cho bạn bè. Việc này khác với tính năng định vị để cha mẹ biết con ở đâu, là chuyện riêng cần bàn với con.
Muốn sau này xem ảnh theo nơi chốn mà vẫn tắt vị trí thì làm sao?
Bạn có thể thêm vị trí bằng tay cho những tấm quan trọng, chọn một điểm gần đúng như đầu làng hay chợ, hoặc ghi một dòng chú thích nơi chụp. Cách này giữ được ký ức mà không lộ toạ độ chính xác của nhà mình.