NoiChon.comNơi Chốn
Quay lại nơi cũ

Về thăm quê cũ sau nhiều năm xa: lên kế hoạch chuyến về để không hụt hẫng

Về thăm quê cũ sau nhiều năm xa: báo trước cho ai, ở nhà ai, chia ngày thế nào, đi thăm những đâu và cách đỡ hụt hẫng khi quê không còn như trong trí nhớ.

Vietnamese woman in her forties walking slowly along a narrow dirt path between rice fields toward a small village, seen from behind, early morning mist, soft green light, wide shot

Một chuyến về quê sau mười, hai mươi năm xa sẽ trọn hơn nếu bạn báo trước cho một người đầu mối ở quê, ở ít nhất ba ngày thay vì một, chia ngày rõ ràng giữa thăm người và thăm chỗ, và chuẩn bị tinh thần rằng quê đã đổi khác. Người về quê lâu năm hay hụt hẫng không phải vì quê thay đổi, mà vì chuyến về quá vội: một ngày chạy qua mười nhà, không kịp đứng ở bờ sông nào lấy năm phút.

Phần dưới đây đi theo trình tự một chuyến về: chọn người đầu mối, chọn chỗ ở, chia lịch, danh sách nơi muốn ghé, chuyện quà cáp, và cách đón nhận khi nhiều thứ không còn. Ví dụ trong bài là giả định, ghép từ những chuyến về quê rất thường gặp.

Bắt đầu từ một người đầu mối ở quê

Ngân rời một xã ven sông ở Vĩnh Long năm mười tám tuổi, lên TP Hồ Chí Minh học rồi ở lại luôn. Hai mươi năm sau, ông bà đã mất, cha mẹ đã lên thành phố sống cùng, ở quê chỉ còn mấy nhà bà con. Lần đầu định về, Ngân định "cứ về rồi tính". Người bác họ nghe vậy can ngay: về không báo, nửa xóm đi làm, nửa xóm không nhận ra.

Người đầu mối là một người ở quê bạn còn liên lạc được và chịu nghe điện thoại: bác, cô, anh họ, bạn học cũ còn ở lại. Việc của người đó không phải lo cho bạn ăn ở, mà là cho bạn biết ai còn, ai đã đi, nhà nào có việc, đường nào đang làm, ngày nào ở quê có đám. Hỏi người đầu mối năm câu: ai trong họ hàng còn ở quê; nhà ai có người già yếu nên ghé trước; tuần đó có đám cưới, đám giỗ không; đường về còn đi được bằng xe gì; có chỗ nào bạn muốn thăm mà đã không còn.

Một cuộc gọi như vậy trước chuyến về hai, ba tuần thay đổi cả chuyến đi. Bạn biết ai sẽ đón, biết tránh ngày nhà người ta bận, và không ngỡ ngàng khi đến nơi mới biết cây đa đầu xóm đã bị đốn từ lâu.

Ở nhà người thân hay ở nhà nghỉ: so sánh trước khi chọn

Câu hỏi khó nhất của người xa quê lâu năm thường là ở đâu. Không có câu trả lời đúng cho mọi nhà, nhưng có thể so như sau.

Tiêu chíỞ nhà người thânỞ nhà nghỉ, nhà trọ gần đó
Gần gũiRất gần, ăn chung, nghe chuyện buổi tốiTách ra, phải chủ động đến thăm
Gánh nặng cho chủ nhàCó, nhất là nhà chật hoặc chủ nhà lớn tuổiKhông
Tự do giờ giấcÍt, phải theo nhịp nhà người taNhiều, đi sớm về muộn tuỳ ý
Chuyện ở nhà ai không ở nhà aiDễ thành chuyện nếu có nhiều nhà bà conTránh được hẳn
Hợp vớiChuyến về ngắn, nhà người thân rộng rãi, quan hệ thânĐi cả gia đình, ở lâu, có con nhỏ

Cách nhiều người chọn: ở nhà nghỉ, nhưng nhận lời ăn một bữa cơm ở mỗi nhà bà con thân. Vừa không làm phiền ai, vừa không để ai thấy mình bị bỏ qua. Nếu chọn ở nhà người thân, hỏi thẳng: "Nhà mình có tiện không bác, con ở ba đêm." Câu hỏi thẳng giúp chủ nhà dễ nói thật hơn là đoán ý.

Chia ngày: thăm người trước, thăm chỗ sau

Ngày đầu dành cho người già. Ông bà, cô bác lớn tuổi là những người có thể không còn ở đó lần sau bạn về. Ghé họ khi bạn còn khoẻ, chưa mệt vì đi lại, và ngồi lâu một chút.

Ngày thứ hai dành cho chỗ. Nhà cũ, con đường đi học, bến sông, cánh đồng, chợ. Đi một mình hoặc với một người hiểu chuyện, đừng kéo theo cả đoàn.

Ngày thứ ba để trống. Ngày trống là ngày người ta mời bạn ăn, là ngày bạn quay lại chỗ hôm qua chưa kịp đứng lâu. Lịch kín cả ba ngày thường làm chuyến về thành một chuỗi việc phải xong.

Không quá hai nhà mỗi buổi. Ở quê, ghé nhà nào cũng phải ngồi, uống nước, nghe kể. Ghé năm nhà một buổi là năm lần nói vội rồi đứng dậy, ai cũng thấy hụt.

Ghi lại sau mỗi tối. Vài dòng: hôm nay gặp ai, người đó nói câu gì, chỗ nào còn, chỗ nào mất. Về thành phố rồi, mấy trang này quý hơn ảnh.

Những nơi nên ghé trong chuyến về

Danh sách sau không phải để đi hết, mà để bạn chọn ra năm, sáu nơi thật sự có nghĩa với mình rồi đánh dấu trước khi đi.

  • Nền nhà cũ, dù đã bán hay đã xây lại. Đứng ở ngoài, không cần vào.
  • Con đường từ nhà ra trường, đi bộ lại một đoạn như ngày xưa.
  • Trường làng, nếu còn. Báo trước cho trường nếu muốn vào trong.
  • Bến sông, bờ ao, cánh đồng, gò đất mà bạn nhớ tên gọi riêng của xóm.
  • Chợ buổi sáng, nơi nghe giọng quê đậm nhất.
  • Mộ ông bà, nếu gia đình có thói quen thăm mộ khi về quê.
  • Một quán nước, quán tạp hoá cũ, nơi người lớn tuổi hay ngồi và hay nhận ra bạn.

Đánh dấu trước nơi nào bắt buộc, nơi nào có thì tốt. Đến nơi, quỹ thời gian luôn hụt hơn bạn tưởng, nhất là khi ai cũng muốn giữ bạn ở lại thêm một chút.

Quà cáp và chuyện tiền nong khi về quê

Quà về quê sau nhiều năm không cần to, cần chia đều. Một túi quà nhỏ giống nhau cho mỗi nhà bà con đỡ chuyện so bì hơn là một món to cho nhà này, món nhỏ cho nhà kia. Đặc sản nơi bạn đang sống, đồ ăn để được, thuốc bổ thông thường cho người già, sách vở cho trẻ con trong họ là những thứ dễ dùng.

Chuyện đưa tiền là chuyện tế nhị. Nếu muốn giúp một người già, đưa riêng, nói nhẹ, và đừng để thành chuyện cả xóm biết. Nếu họ hàng có việc chung như sửa nhà thờ họ, đường xóm, hãy hỏi người đầu mối cách góp cho đúng nếp ở quê, đừng tự đặt con số rồi đưa giữa đông người.

Có một món quà ít ai nghĩ tới: in lại vài tấm ảnh cũ chụp người trong họ, mang về tặng chính người trong ảnh. Nhiều cô bác ở quê không còn giữ tấm nào của thời trẻ, nhận lại một tấm ảnh in là chuyện kể được cả buổi.

Ngân đã làm đúng việc này trong chuyến về của mình: lục album của mẹ, chọn mười hai tấm có mặt bà con ở quê, in cỡ vừa tay, mặt sau ghi năm chụp và chỗ chụp nếu mẹ còn nhớ. Bà cô họ cầm tấm ảnh mình đứng ở bến đò năm hai mươi tuổi, ngồi kể cho cả nhà nghe chuyện bến đò ngày đó chở những ai, đò ngang đi mấy chuyến một ngày. Món quà đó không tốn bao nhiêu, nhưng là thứ duy nhất trong chuyến về mà người ở quê còn nhắc lại khi gọi điện lên thành phố.

Khi quê đã đổi khác: chuẩn bị tinh thần trước

Tên gọi có thể đã khác. Từ 1/7/2025, cả nước còn 34 tỉnh thành, cấp huyện không còn, nhiều xã được nhập và đặt tên mới. Giấy tờ, biển chỉ đường có thể ghi tên bạn không quen. Trước khi về, tra cổng thông tin chính thức của tỉnh để biết xã cũ của mình nay thuộc xã, phường nào.

Cảnh có thể đã khác. Ruộng thành khu dân cư, đường đất thành đường bê tông, con sông được kè. Đó là đời sống của người ở lại, không phải sự mất mát của riêng bạn.

Người có thể đã khác. Bạn bè ngày nhỏ có khi ngại ngùng, không còn tự nhiên như xưa. Cho họ thời gian, đừng mở lời bằng "sao giờ khác vậy". Mở lời bằng một chuyện cũ cụ thể, như buổi trốn ngủ trưa đi bắt cá hay mùa nước lên năm đó, thường dễ hơn mọi câu hỏi thăm chung chung.

Có những nơi đã không còn. Ngôi nhà đã phá, cây cầu khỉ đã thay bằng cầu bê tông, cái chợ đã dời đi chỗ khác. Hỏi người ở quê nơi cũ bây giờ là gì, đứng ở đó một lúc, và ghi lại vị trí theo mốc còn lại như đầu cầu, góc đường, để lần sau còn tìm được.

Bạn cũng đã khác. Người ở quê nhìn bạn như người thành phố về. Có thể có chút xa cách lúc đầu. Ăn cùng, ngồi cùng, nói giọng quê nếu bạn còn nói được, khoảng cách sẽ ngắn lại.

Tự hỏi sau chuyến về. Mình đã mong thấy gì, mình đã thấy gì, và mình muốn giữ gì cho lần sau. Câu trả lời thứ ba thường quyết định bạn có về lần nữa không.

Những việc không cần làm trong lần về đầu tiên

Người xa quê lâu năm hay tự đặt cho chuyến về quá nhiều việc, như thể phải bù cho hai mươi năm vắng mặt. Phần lớn những việc dưới đây để lần sau làm vẫn kịp, và làm vội trong lần đầu thường hỏng nhiều hơn được.

  • Không cần thăm hết mọi nhà trong họ. Thăm những nhà có người già, nhà người đầu mối, nhà thân nhất. Những nhà còn lại gặp ở bữa cơm chung là đủ, ai cũng hiểu.
  • Không cần bàn chuyện đất đai, nhà cửa, chia phần. Chuyện này cần giấy tờ, cần người lớn trong nhà ngồi lại riêng. Mở lời trong lần về đầu dễ làm cả chuyến chỉ còn lại chuyện đó.
  • Không cần hứa giúp việc lớn. Làm đường, sửa nhà thờ họ, lo việc làm cho con cháu ai đó. Nghe, ghi lại, về suy nghĩ rồi trả lời sau.
  • Không cần chụp đủ mọi góc. Chọn vài nơi, chụp kỹ, còn lại để mắt nhìn.
  • Không cần sửa lại giọng nói. Bạn nói giọng thành phố cũng không sao, cố nói giọng quê cho giống mà gượng thì người nghe nhận ra ngay.

Một chuyến về thong thả, gặp đúng người, đứng lâu ở đúng chỗ, làm cho lần sau dễ về hơn. Đó mới là việc chính của lần đầu.

Câu hỏi thường gặp

Về quê sau nhiều năm nên ở bao lâu là vừa?

Ít nhất ba ngày nếu bạn còn nhiều người thân và nhiều nơi muốn ghé. Một ngày thường chỉ đủ để chạy qua các nhà, không kịp đứng lại ở chỗ nào. Nếu chỉ có một ngày, hãy chọn thăm người già trước và để lần sau cho những nơi chốn.

Không còn ai thân ở quê thì có nên về không?

Vẫn nên, nếu bạn muốn thấy lại nơi mình lớn lên. Khi đó hãy ở nhà nghỉ gần đó, đi một mình hoặc với người nhà, và hỏi chuyện những người lớn tuổi ở quán nước hay chợ, họ thường vẫn nhớ tên cha mẹ, ông bà bạn.

Làm sao biết xã cũ của mình bây giờ tên là gì?

Tra cổng thông tin chính thức của tỉnh, nơi công bố danh sách xã, phường sau sắp xếp, hoặc hỏi người đầu mối ở quê. Nên ghi cả tên cũ và tên mới vào sổ tay gia đình để con cháu sau này không bị lạc giữa hai tên.

Đưa vợ hoặc chồng chưa từng về quê mình đi cùng có nên không?

Nên, nhưng hãy kể trước cho người đi cùng về họ hàng, nếp sinh hoạt, chuyện nên tránh ở quê. Dành một buổi đi riêng hai người tới những chỗ bạn muốn chỉ, để chuyến về không chỉ là chuỗi ra mắt bà con.

Về quê thấy buồn, hụt hẫng thì có bình thường không?

Rất bình thường. Quê trong trí nhớ dừng lại ở năm bạn đi, còn quê thật thì sống tiếp. Ghi lại vài dòng về chỗ còn và chỗ mất, rồi cho mình vài ngày, nhiều người thấy cảm giác đó lắng xuống thành sự gắn bó nhẹ nhàng hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138