NoiChon.comNơi Chốn
Quay lại nơi cũ

Đưa cha mẹ già về thăm quê cũ: sức khoẻ, nhịp đi và những câu hỏi gợi chuyện

Đưa cha mẹ già về thăm quê cũ: hỏi cha mẹ muốn gặp ai, chuẩn bị thuốc và chỗ nghỉ, mỗi ngày một hai việc, câu hỏi gợi chuyện tại chỗ và cách ghi lại lời cha mẹ kể.

Vietnamese daughter holding the arm of her elderly mother, walking slowly along a shaded village lane lined with bamboo, seen from behind, soft afternoon light

Đưa cha mẹ già về thăm quê cũ, việc quan trọng nhất là hỏi cha mẹ thật sự muốn gặp ai và thấy lại chỗ nào, rồi xếp lịch theo sức của cha mẹ: mỗi ngày một, hai việc, có nghỉ trưa, có sẵn thuốc và giấy tờ khám bệnh, có người đi kèm sát bên. Chuyến về thành công không phải chuyến đi được nhiều nơi, mà là chuyến cha mẹ được ngồi lâu ở đúng những chỗ mình mong, và về nhà không kiệt sức.

Một trường hợp giả định: Lan sống ở TP Hồ Chí Minh, mẹ chị năm nay bảy mươi tám tuổi, rời quê ở một xã ven biển Quảng Ngãi từ hồi còn con gái. Mấy năm nay mẹ hay nhắc quê. Lan quyết định đưa mẹ về một tuần. Các phần dưới đây theo đúng thứ tự chị chuẩn bị, kèm những điều chị ước mình đã biết sớm hơn.

Hỏi cha mẹ trước: muốn gặp ai, muốn thấy gì

Con cái hay tự lên kế hoạch thay cha mẹ, rồi ngạc nhiên khi cha mẹ không vui ở những chỗ mình nghĩ là quan trọng nhất. Ngồi hỏi cha mẹ vài câu dưới đây, mỗi lần một ít, trong vài tuần trước chuyến đi.

  • Mẹ muốn gặp ai nhất ở quê? Ai còn, ai mẹ không chắc còn hay mất?
  • Mẹ muốn đứng lại ở chỗ nào: nền nhà cũ, bến ghe, cái chợ, trường làng, ngôi mộ ông bà?
  • Có chỗ nào mẹ không muốn đến không? Có người nào mẹ không muốn gặp không?
  • Mẹ muốn ở nhà bà con hay ở chỗ riêng cho thoải mái?
  • Mẹ có muốn mang gì về quê cho ai không? Có muốn mang gì từ quê về không?
  • Mẹ thấy đi mấy ngày thì vừa sức?

Mẹ Lan trả lời câu thứ hai làm chị bất ngờ: mẹ không nhắc nhà cũ trước tiên, mà nhắc cái giếng chung đầu xóm, nơi hồi con gái mẹ hay gánh nước cùng mấy cô bạn. Chị ghi lại tất cả, rồi xếp lịch quanh những chỗ mẹ nhắc chứ không phải những chỗ chị đoán. Câu thứ ba cũng quan trọng: có những chuyện cũ trong họ mà con cái không biết, và cha mẹ có lý do để không muốn ghé một nhà nào đó.

Sức khoẻ và đi lại: chuẩn bị theo từng việc

Với người lớn tuổi, một chuyến đi xa vài ngày có nhiều chỗ dễ vấp. Trước chuyến đi, nên đưa cha mẹ đi khám và hỏi bác sĩ đang theo dõi xem chuyến đi như vậy có ổn không, cần lưu ý gì. Bảng dưới đây là những việc thực tế cần lo.

ViệcChuẩn bị gìHay bị quên
Thuốc hằng ngàyMang đủ cho cả chuyến, dư thêm vài ngày, chia theo ngàyĐơn thuốc, để mua lại khi lỡ mất
Giấy tờGiấy tờ tuỳ thân, thẻ bảo hiểm y tế, sổ khám bệnh gần nhấtGhi sẵn tên bệnh, tên thuốc trên một tờ giấy
Ngồi xe lâuDừng nghỉ đều, đứng dậy đi lại, uống nướcGối kê lưng, áo khoác mỏng cho xe lạnh
Chỗ ởPhòng tầng trệt, nhà vệ sinh gần, giường không quá thấpĐèn ngủ ban đêm, dép chống trơn
Nắng, mưaMũ rộng vành, ô, đi buổi sáng sớm và chiều muộnNước uống mang theo mọi lúc
Cấp cứuBiết trạm y tế, bệnh viện gần nhất ở quêLưu sẵn số của người thân ở quê có xe

Lan còn làm thêm một việc nhỏ mà chị thấy rất đáng: ghi tên mẹ, tên các bệnh, các thuốc mẹ đang uống và số điện thoại của chị lên một tấm thẻ, để trong túi áo mẹ. Mẹ không bao giờ đi một mình, nhưng ở quê đông người, lỡ lạc nhau trong chợ thì tấm thẻ đó giúp người khác giúp mẹ.

Nhịp đi: ít mà sâu

Mỗi ngày một, hai việc chính. Sáng thăm một nhà, chiều ra bến sông. Thế là đủ cho một ngày của người gần tám mươi tuổi. Ba, bốn việc thì người già đuối từ trưa, những việc sau chỉ còn là đi cho xong.

Nghỉ trưa thật. Không phải ngồi nghỉ ở nhà bà con trong lúc mọi người vẫn nói chuyện, mà nằm nghỉ ở chỗ yên. Người già về quê hay háo hức, không chịu nghỉ, rồi đến ngày thứ ba thì mệt lả.

Ngày đầu chỉ để nghỉ và gặp một người. Đường xa, cha mẹ cần ngủ một đêm cho lại sức. Ngày đầu gặp một người thân nhất là vừa.

Chừa một ngày trống ở giữa. Để cha mẹ quay lại chỗ đã đi nếu muốn, hoặc chỉ ngồi ở hiên nhà bà con nhìn ra đường. Mẹ Lan dùng ngày trống để ra lại cái giếng lần thứ hai, lần này đi một mình với Lan, không có bà con đi theo, và kể những chuyện hôm đầu mẹ không kể trước mặt mọi người.

Đi xe đến tận nơi, đi bộ chỉ đoạn cuối. Đoạn đường cha mẹ muốn đi bộ lại, như từ đầu xóm vào nhà cũ, để cha mẹ đi chậm, có người đỡ bên cạnh, mọi đoạn khác đi xe.

Gặp lại người quen cũ và những tin buồn

Người già về quê gặp lại bạn bè cùng thời thì vui hơn mọi cảnh vật. Nhưng ở tuổi đó, danh sách những người còn sống ngắn đi mỗi năm. Trước chuyến đi, nhờ người đầu mối ở quê kiểm lại: những ai mẹ nhắc đến còn khoẻ không, còn ở quê không, có ai đã mất mà mẹ chưa biết.

Nếu có tin buồn, nên báo cho cha mẹ trước chuyến đi, ở nhà, lúc yên tĩnh, chứ đừng để cha mẹ biết khi đã đứng trước cửa nhà người đó. Có thể hỏi cha mẹ có muốn ghé thăm gia đình người đã mất không. Nhiều cụ muốn, và chuyến ghé đó thường là một trong những lúc cha mẹ nhắc lại lâu nhất.

Khi gặp người cũ, để hai cụ ngồi với nhau, con cháu lùi ra một chút. Hai người già nói chuyện về những năm không ai khác còn nhớ, có người trẻ chen vào hỏi han thì câu chuyện bị cắt. Nếu một cụ nghe kém, ngồi gần, nói rõ, nhưng để cụ tự nói.

Mẹ Lan gặp lại một bà bạn cùng gánh nước ngày xưa, giờ đã chín mươi tuổi, nằm nhiều hơn ngồi. Hai bà nắm tay nhau gần một tiếng. Lan chỉ đứng ngoài hiên và không chụp tấm ảnh nào trong lúc đó. Chị nói đó là quyết định đúng nhất của chuyến đi.

Câu hỏi gợi chuyện khi đứng ở chỗ cũ

Đứng ở chỗ cũ, người già thường tự kể. Nhưng có lúc cha mẹ im lặng, và một câu hỏi đúng lúc mở ra cả một buổi chuyện. Câu hỏi nên cụ thể, gắn với chỗ đang đứng, và không có đúng sai.

  • "Hồi đó chỗ này mẹ hay làm gì?"
  • "Từ đây đi ra chợ mẹ đi đường nào? Đi mất bao lâu?"
  • "Ngày đó ai sống ở nhà kia? Nhà đó có ai mẹ thân không?"
  • "Mùa này ngày xưa ở đây có gì? Có món gì mẹ hay ăn?"
  • "Chỗ này người ta gọi là gì? Có tên riêng không mẹ?"
  • "Lần cuối mẹ đứng ở đây là năm nào?"
  • "Có chuyện gì ở chỗ này mà mẹ chưa kể cho con không?"

Tránh những câu có ý kiểm tra trí nhớ như "mẹ còn nhớ không" lặp đi lặp lại, hay câu so sánh "hồi đó khổ hơn bây giờ nhiều mẹ nhỉ". Người già nhận ra ngay khi mình đang bị thử, và dễ im lặng. Nếu cha mẹ nhầm một chi tiết, đừng sửa. Cha mẹ đang kể chuyện, không phải làm bài.

Ghi lại lời cha mẹ kể

Xin phép trước khi ghi âm. "Mẹ kể lại chuyện cái giếng, con ghi âm để sau này các cháu nghe nha mẹ." Hầu hết các cụ đồng ý khi biết ghi cho cháu. Nếu cha mẹ ngại, ghi chép tay sau đó cũng được.

Ghi ở đúng chỗ. Lời kể ở bờ giếng, có tiếng gió, tiếng gà, tiếng xe ngoài đường, giữ được không khí mà ghi trong phòng khách ở thành phố không có.

Ghi tên đất, tên xóm theo cách cha mẹ gọi. Những cái tên như xóm trên, bến dưới, gò Ông, đồng Sau có thể không có trên giấy tờ nào. Ghi lại đúng cách cha mẹ phát âm.

Ghi chú sau mỗi đoạn ghi âm. Tối về, ghi ngày, chỗ, mẹ kể chuyện gì, ai có mặt. Mười năm sau, một tệp ghi âm không có ghi chú là một tệp không ai biết là gì.

Không cần ghi tất cả. Giữ những đoạn ở đúng chỗ, những chuyện chưa từng nghe. Phần còn lại để cha mẹ nói chuyện tự nhiên, không phải lúc nào cũng có cái máy ghi trước mặt.

Khi cha mẹ mệt, buồn, hay nhầm lẫn

Có những lúc chuyến về không như mong. Cha mẹ có thể mệt hơn dự tính, có thể buồn rầu cả một buổi sau khi thấy nhà cũ đã thành nhà người khác, có thể bực bội vì không ai ở quê còn nhận ra mình. Con cái hay cuống lên muốn sửa ngay, đưa cha mẹ đi chỗ khác cho vui. Thật ra cha mẹ thường chỉ cần một người ngồi cạnh, không cần nói gì nhiều.

Với cha mẹ có trí nhớ đang suy giảm, quê cũ đôi khi làm các cụ lẫn lộn hơn: gọi người cháu bằng tên người anh đã mất, hỏi về những người không còn. Đừng sửa liên tục. Trả lời nhẹ nhàng, hướng sang chuyện ở hiện tại. Nếu cha mẹ đang được bác sĩ theo dõi về trí nhớ, nên hỏi bác sĩ trước chuyến đi về cách giữ nếp sinh hoạt và giấc ngủ khi đổi chỗ ở.

Nếu cha mẹ mệt quá, rút ngắn chuyến đi là quyết định đúng. Một chuyến ba ngày trọn vẹn tốt hơn một chuyến bảy ngày mà ngày cuối phải đi khám ở trạm y tế xã. Quê vẫn còn đó, lần sau về tiếp.

Sau chuyến đi, để ý cha mẹ thêm một hai tuần. Người già đi xa về hay mệt kéo dài, ăn ngủ thất thường, có cụ còn buồn vì nhớ quê hơn trước. Gọi điện cho bà con ở quê để cha mẹ nói chuyện, cùng cha mẹ xem lại ảnh, nghe lại đoạn ghi âm. Chuyến về nhờ vậy được nối dài thêm, thay vì kết thúc đột ngột khi xe về tới thành phố.

Câu hỏi thường gặp

Cha mẹ bao nhiêu tuổi thì không nên đi xa về quê nữa?

Không có tuổi cố định, điều quyết định là sức khoẻ hiện tại của cha mẹ. Hãy đưa cha mẹ đi khám, hỏi bác sĩ đang theo dõi về chuyến đi cụ thể, quãng đường bao xa và đi bằng gì. Nhiều cụ ngoài tám mươi vẫn đi được nếu chuyến đi ngắn, có người kèm và có nghỉ.

Cha mẹ muốn về quê nhưng sức khoẻ không cho phép thì làm sao?

Mang quê về cho cha mẹ: nhờ người ở quê quay đoạn video ngắn ở những chỗ cha mẹ nhắc, gọi điện để cha mẹ nói chuyện với bạn cũ, in ảnh nhà cũ, chợ cũ. Nhiều cụ thấy vui khi được ngồi ở nhà mà vẫn nghe giọng quê và thấy lại cảnh quen.

Có nên đưa cả cháu nhỏ đi cùng ông bà về quê không?

Có thể, nếu có đủ người lớn: một người lo ông bà, một người lo trẻ. Nếu chỉ có một người lớn đi kèm, nên để trẻ ở nhà. Trẻ ồn và cần chăm sóc liên tục, dễ làm người lớn tuổi mệt và làm người đi kèm không theo sát được ông bà.

Cha mẹ muốn ở lại quê luôn sau chuyến về thì xử lý thế nào?

Nghe cha mẹ nói hết lý do, đừng gạt đi ngay. Đây là chuyện lớn cần cả nhà bàn, xét chỗ ở, người chăm sóc, khoảng cách tới cơ sở y tế. Có thể thử một giải pháp giữa chừng như về ở vài tháng mỗi năm khi có người thân ở quê chăm sóc.

Ghi âm lời kể của cha mẹ xong nên lưu thế nào?

Đặt tên tệp theo ngày và chỗ ghi, kèm vài dòng ghi chú cha mẹ kể chuyện gì, lưu ở ít nhất hai nơi khác nhau. Chép một bản cho các anh chị em. Nên nghe lại một lần trong tuần sau chuyến về để ghi thêm những chi tiết còn nhớ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138