NoiChon.comNơi Chốn
Bản đồ ký ức của cả nhà

Dự án bản đồ gia đình dịp Tết: cả nhà cùng làm trong một buổi chiều

Kế hoạch làm bản đồ gia đình trong một buổi chiều Tết: chuẩn bị trước, phân việc theo tuổi, trình tự hai tiếng, trò chơi giữ không khí và việc cần làm sau Tết.

Large Vietnamese family gathered around a long table in a courtyard during Lunar New Year, children pressing pins into a blank paper map, wide angle, soft daylight

Tết là dịp hợp nhất để làm bản đồ gia đình vì đó là lúc ông bà, con cháu và họ hàng ở chung một chỗ. Một buổi chiều chừng hai tiếng, chia việc theo tuổi, đi theo trình tự: ông bà cắm điểm trước, các thế hệ sau nối tiếp, trẻ con lo phần ghim và hình vẽ. Cuối buổi chụp ảnh tấm bản đồ cùng cả nhà, sau Tết một người chép lại.

Không cần chuẩn bị cầu kỳ. Một tờ bản đồ lớn, ghim ba màu, xấp thẻ và một người điều phối là đủ. Phần dưới gồm danh sách chuẩn bị trước Tết, bảng phân vai, kịch bản hai tiếng, vài trò chơi giữ không khí, cách xử lý khi có người không muốn tham gia, và những việc nên làm sau Tết để tấm bản đồ không bị cất đi rồi quên.

Vì sao chọn Tết, và chọn buổi chiều nào

Quanh năm, gia đình nhiều thế hệ hiếm khi đủ mặt. Người ở TP Hồ Chí Minh, người ở Hà Nội, ông bà ở quê. Tết là vài ngày hiếm hoi mọi người ở cùng một nhà, không ai vội. Đó cũng là lúc người lớn tuổi hay nhắc chuyện cũ: ai còn, ai mất, năm nào nhà ở đâu. Làm bản đồ vào dịp này chỉ là bắt lấy những câu chuyện vốn đã có sẵn trong không khí.

Chọn buổi chiều, không chọn buổi sáng. Sáng mùng Một, mùng Hai thường bận chúc Tết, đi thăm họ hàng. Chiều mùng Hai hoặc mùng Ba là lúc nhiều nhà đã xong việc chính, người lớn ngồi uống trà, trẻ con bắt đầu chán. Một hoạt động chung lúc đó được đón nhận dễ hơn.

Nếu nhà có giỗ, có cúng trong mấy ngày Tết thì tránh hôm đó. Người lớn bận, phụ nữ trong nhà càng bận. Bản đồ gia đình mà vắng mặt bà, mẹ, cô vì đang lo bếp thì thiếu đi một nửa câu chuyện. Một buổi chiều rảnh, ai cũng ngồi được, mới là buổi đúng.

Báo trước một hai ngày cho cả nhà biết, nói đơn giản: “Chiều mùng Ba nhà mình làm cái bản đồ những nơi cả nhà từng ở, ông bà kể, các cháu cắm ghim.” Nói như một việc vui, không phải một nhiệm vụ.

Chuẩn bị trước Tết: danh sách đồ và việc

Mua sắm trước Tết một tuần, vì sát Tết nhiều cửa hàng đóng. Danh sách dưới đây dùng được cho gia đình mười đến hai mươi người.

  • Một tờ bản đồ Việt Nam khổ lớn, không có quá nhiều chi tiết, và một tấm xốp hoặc tấm bìa cứng để cắm ghim.
  • Ghim ba màu, mỗi màu khoảng ba mươi cái: một màu cho ông bà, một cho thế hệ con, một cho thế hệ cháu.
  • Thẻ giấy nhỏ, đánh số sẵn từ 1 đến 60, và vài cây bút.
  • Một cuộn chỉ len hai màu để nối những nơi theo đường di chuyển.
  • Ảnh nhỏ của ông bà, in sẵn, để dán ở điểm xuất phát.
  • Một cuốn sổ cho người ghi chép chính, và điện thoại sạc đầy để ghi âm, chụp ảnh.
  • Bánh kẹo cho trẻ con, trà cho người lớn. Nghe có vẻ thừa nhưng không thừa.

Chọn trước một người điều phối, thường là người con hoặc cháu lớn có hứng thú nhất. Người này không kể chuyện, chỉ hỏi, giữ nhịp và phân thẻ. Thêm một người ghi chép riêng nếu được, vì người điều phối không thể vừa hỏi vừa ghi.

Phân vai theo tuổi

Ai cũng có việc thì không ai ngồi chơi điện thoại. Phân vai rõ cũng giúp tránh tình trạng một hai người lớn nói hết.

AiViệc chínhGợi ý
Ông bà, người lớn tuổi nhấtKể, chỉ nơi, quyết định thứ tựNgồi chỗ dễ nhìn bản đồ nhất, không phải đứng
Thế hệ con (bố mẹ, cô chú)Kể phần của mình, bổ sung cho ông bàNhắc nhau đừng cắt lời người lớn tuổi
Người điều phốiĐặt câu hỏi, giữ thời gian, chuyển lượtCó sẵn năm câu hỏi mở đầu trên giấy
Người ghi chépViết thẻ, ghi âm, chụp ảnh từng thẻGhi nguyên lời, không tóm
Cháu tuổi thiếu niênTra tên tỉnh, kéo chỉ, kiểm số thẻGiao việc thật, đừng để ngồi nghe
Cháu nhỏCắm ghim, vẽ hình nhỏ cạnh ghimCho mỗi cháu “phụ trách” một ông hoặc một bà

Việc cuối cùng trong bảng làm buổi chiều sống động hơn hẳn. Một đứa cháu “phụ trách” bà nội sẽ hỏi bà liên tục, ngồi sát bà, cắm ghim cho bà. Ông bà thường thích điều đó hơn bất cứ thứ gì khác trong ngày.

Kịch bản hai tiếng

Thời gian chỉ là khung; nếu ông bà đang kể say thì cứ để. Nhưng có khung thì người điều phối biết lúc nào chuyển.

  1. Mười phút đầu: người điều phối giới thiệu tấm bản đồ, giải thích ba màu ghim, dán ảnh ông bà vào nơi ông bà đang ở.
  2. Bốn mươi phút tiếp theo: ông bà kể từ nơi sớm nhất, mỗi nơi một ghim màu của ông bà. Trẻ con cắm, người ghi chép viết thẻ.
  3. Mười phút nghỉ: ăn bánh, uống trà, trẻ con đi chơi một lát.
  4. Ba mươi phút: thế hệ con lần lượt thêm nơi của mình. Mỗi người tối đa năm nơi để còn thời gian cho người khác.
  5. Hai mươi phút: thế hệ cháu thêm nơi mình sinh ra, nơi đang sống; trẻ lớn kéo chỉ nối các đường di chuyển.
  6. Mười phút cuối: cả nhà đứng quanh bản đồ chụp một tấm ảnh chung. Người ghi chép chụp riêng từng thẻ.

Nếu thời gian không đủ, ưu tiên phần của ông bà. Phần của các thế hệ sau làm bù được qua điện thoại sau Tết; phần của ông bà thì không chắc có dịp khác.

Giữ không khí: vài trò nhỏ

Đoán xem ai. Người điều phối đọc một thẻ mà không nói tên: “Người này từng ở một căn nhà có giếng nước giữa sân, đi học phải lội qua suối.” Cả nhà đoán là ai. Trẻ con rất thích trò này, và nó khiến các cháu nghe kỹ hơn.

Đường ai dài nhất. Sau khi kéo chỉ, để trẻ đo xem đường di chuyển của ai dài nhất trong nhà. Kết quả thường bất ngờ, và người “thắng” sẽ được kể thêm chuyện vì sao đi xa vậy.

Một nơi chưa ai biết. Mỗi người lớn được mời kể một nơi mình từng ở mà người khác trong nhà chưa từng nghe. Câu này mở ra những chuyện thú vị nhất của buổi chiều.

Hỏi ngược ông bà. Cho trẻ con đặt câu hỏi thay người điều phối trong mười phút: “Hồi ông bằng con, ông chơi ở đâu?”. Ông bà trả lời cháu khác hẳn trả lời con cháu lớn, nhiều chuyện vui và dễ thương hơn.

Ghim chung. Tìm những chỗ có ghim của hai thế hệ trở lên. Nhà nào cũng có ít nhất một nơi như vậy, và đó là lúc mọi người nhận ra mình gắn với nhau qua cùng một mảnh đất.

Khi có người không muốn tham gia hoặc có tranh cãi

Người lớn không muốn kể. Không ép. Mời họ ngồi gần và hỏi một câu xác nhận nhỏ: “Hồi đó nhà mình ở bên này đúng không chú?”. Nhiều người không thích kể nhưng thích được hỏi ý kiến, và sẽ tự kể sau vài câu.

Hai người nhớ khác nhau. Ghi cả hai lên thẻ, người điều phối nói ngay “ghi cả hai, sau tính”. Đừng để tranh luận kéo dài, Tết không phải lúc phân xử ai nhớ đúng.

Câu chuyện chạm chuyện buồn hay chuyện không vui trong họ. Người điều phối chuyển nhẹ sang nơi khác. Ghi chú cho riêng mình để sau Tết hỏi riêng nếu cần, hoặc không hỏi nữa.

Có người dâu, rể mới về nhà. Mời họ cắm nơi mình sinh ra và nơi hai vợ chồng gặp nhau, cùng màu với thế hệ của họ. Một người mới thấy quê mình có trên tấm bản đồ của nhà chồng, nhà vợ sẽ thấy mình được đón nhận theo cách rất cụ thể, hơn nhiều lời chào hỏi.

Trẻ con chán giữa chừng. Để trẻ đi chơi, gọi lại khi đến phần của thế hệ cháu. Một đứa trẻ bị giữ lại bắt ngồi nghe sẽ làm cả buổi căng thẳng.

Khi Tết chỉ về được một bên nội hoặc ngoại

Nhiều nhà ăn Tết ở quê nội, mùng Ba mùng Bốn mới sang ngoại, có năm không sang được. Nếu buổi làm bản đồ diễn ra ở bên nội, tấm bản đồ sẽ rất dày ở nhánh nội và trống ở nhánh ngoại. Không sao, nhưng nên tính trước để bản đồ không lệch hẳn sang một bên qua nhiều năm.

Cách thứ nhất là làm hai tấm riêng, mỗi bên một tấm, giữ ở nhà ông bà mỗi bên. Cách này hợp với các đại gia đình đông người, vì mỗi bên đã đủ chuyện cho một tấm. Thế hệ cháu là người nối hai tấm lại: các cháu cắm ghim nơi mình sinh ra trên cả hai.

Cách thứ hai là làm một tấm chung và để bên ngoại tham gia qua cuộc gọi video ngay trong buổi chiều. Người điều phối cầm điện thoại hướng về tấm bản đồ, bà ngoại kể, một đứa cháu cắm ghim giúp bà. Cách này hơi lộn xộn nhưng tạo ra một khoảnh khắc mà nhiều nhà nhớ lâu: hai bên thông gia cùng nhìn một tấm bản đồ.

Cách thứ ba là để dành một buổi riêng khi sang bên ngoại, mang theo tấm bản đồ đã làm dở. Ông bà ngoại thấy nhánh nội đã có chuyện, thường hào hứng kể phần của mình để nhánh bên này không thua.

Sau Tết: những việc giữ cho bản đồ không bị quên

Bản đồ làm xong mà không có người chăm sau Tết thường bị cuộn lại cất lên nóc tủ. Mấy việc dưới đây làm trong tháng Giêng.

  • Người ghi chép chép toàn bộ thẻ vào một tệp, theo số, kèm ảnh chụp từng thẻ.
  • Gửi ảnh bản đồ và tệp ghi chép vào nhóm gia đình, không đăng công khai vì bản đồ có nhà đang ở của nhiều người.
  • Ghi danh sách những điểm còn dấu hỏi và người cần hỏi lại, chia cho từng người trong nhà phụ trách.
  • Giao tấm bản đồ gốc cho một gia đình giữ, thường là gia đình ở cùng ông bà, và treo ở chỗ ông bà nhìn thấy.
  • Hẹn với nhau Tết năm sau mở lại, thêm điểm mới, sửa điểm sai.

Năm thứ hai luôn dễ hơn năm đầu: bản đồ đã có nền, mọi người biết cách làm, và ông bà thường đã nghĩ trước về những nơi muốn kể thêm. Sau ba bốn cái Tết, nhiều nhà có một tấm bản đồ dày đặc mà không ai muốn cất đi nữa.

Câu hỏi thường gặp

Làm bản đồ gia đình ngày Tết mất bao lâu?

Khoảng hai tiếng cho buổi chính, cộng mười lăm phút chuẩn bị và vài buổi chép lại sau Tết. Nếu ông bà mệt, có thể chia làm hai buổi chiều, buổi đầu cho ông bà, buổi sau cho các thế hệ con cháu.

Nhà ít người có làm được không?

Được, thậm chí dễ hơn. Gia đình bốn năm người làm trong một tiếng, mỗi người kể kỹ hơn. Có thể gọi video cho họ hàng ở xa để họ kể phần của mình trong lúc cả nhà cắm ghim giúp.

Trẻ mấy tuổi thì tham gia được?

Trẻ từ bốn năm tuổi đã có thể cắm ghim theo màu và vẽ hình nhỏ. Trẻ từ mười tuổi trở lên tra tên tỉnh, kéo chỉ, kiểm số thẻ. Quan trọng là giao việc thật để trẻ thấy mình là một phần của dự án, không chỉ ngồi nghe.

Có cần ghi cả tên xã, phường mới sau sắp xếp hành chính không?

Trong buổi chiều Tết thì chưa cần, ghi theo cách ông bà gọi là đủ. Sau Tết, người chép lại có thể tra tên mới trên cổng thông tin chính thức của tỉnh và ghi thêm vào thẻ, giữ nguyên tên cũ ông bà đã nói.

Nếu năm sau không về cùng nhau được thì sao?

Bản đồ vẫn tiếp tục được. Người giữ bản gốc thêm điểm theo những gì họ hàng gửi qua tin nhắn, chụp lại gửi nhóm gia đình. Dự án không cần cả nhà ngồi chung mỗi năm, chỉ cần một người giữ nhịp.

Có nên in bản đồ ra tặng các gia đình trong họ không?

Nên, nhưng in bản đã che những điểm là nhà đang ở và trường của trẻ nếu bản in sẽ được treo ở nơi nhiều người qua lại. Bản đầy đủ thì giữ trong nhà người giữ gốc và trong nhóm gia đình.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138