Trước khi chuyển đi, hãy chụp căn nhà theo một danh sách cố định: mỗi phòng một tấm toàn cảnh từ cửa, các chi tiết nhỏ không mang theo được, rồi quay một vòng có lời kể. Ghi chú ngay trong ngày chụp, vì chỉ vài tuần sau bạn sẽ không nhớ tấm nào là góc nào.
Người ta thường có hàng nghìn ảnh chụp trong nhà nhưng hầu như không có tấm nào chụp chính căn nhà: ảnh nào cũng có người đứng chắn, góc nào cũng bị cắt. Khi đã dọn đồ, sơn lại hay giao nhà cho người khác, cơ hội đó mất. Dưới đây là danh sách góc chụp, cách chụp chi tiết, cách quay video kể chuyện, cách ghi chú và những lỗi khiến cả bộ ảnh vô dụng sau vài năm.
Chụp để nhớ khác với chụp để bán hay cho thuê
Nhiều người chuyển nhà đã từng chụp ảnh căn nhà để đăng bán hoặc cho thuê, và nghĩ như vậy là đủ. Thực ra hai mục đích đó ngược nhau. Ảnh để bán cần căn nhà gọn gàng, rộng, sáng, không đồ đạc cá nhân. Ảnh để nhớ cần đúng những thứ bị dọn đi trong ảnh bán: cái lịch treo tường, đôi dép trước cửa, chậu cây héo ở ban công, góc bàn bừa bộn.
Vì vậy nên chụp hai lần. Lần thứ nhất khi căn nhà còn nguyên nếp sinh hoạt, trước khi bắt đầu đóng thùng. Lần thứ hai khi căn nhà đã trống, vào ngày cuối. Hai bộ ảnh đặt cạnh nhau kể một câu chuyện mà mỗi bộ riêng lẻ không kể được: căn nhà có người ở trông thế nào, và căn nhà khi người đã đi trông thế nào.
Lần chụp thứ nhất là lần quan trọng hơn, và là lần hay bị bỏ lỡ nhất, vì khi quyết định chuyển nhà người ta lao ngay vào việc dọn dẹp. Nếu chỉ còn sức làm một lần, hãy chọn lần chụp khi căn nhà còn bừa bộn. Dặn cả nhà một câu: trước khi bỏ món gì vào thùng, chờ một buổi để chụp xong căn nhà. Một buổi chậm lại không làm hỏng lịch chuyển nhà, nhưng giữ được thứ không bao giờ lấy lại được.
Danh sách góc cần chụp trong mỗi phòng
Đi lần lượt từng phòng, mỗi phòng chụp đủ các góc dưới đây. Giữ điện thoại ngang, ngang tầm ngực, không dùng chế độ góc siêu rộng vì nó làm méo phòng và sai cảm giác thật.
| Góc chụp | Cách chụp | Vì sao cần |
|---|---|---|
| Toàn cảnh từ cửa | Đứng ở cửa phòng, nhìn vào như người vừa bước vào | Đây là hình ảnh trí nhớ giữ lâu nhất |
| Toàn cảnh ngược lại | Đứng ở góc xa nhất, nhìn ra cửa | Thấy được cửa sổ, lối đi, ánh sáng từ phía khác |
| Chỗ ngồi quen | Ngồi đúng chỗ người hay ngồi, chụp tầm mắt người đó | Giữ được cái nhìn thường ngày của mỗi người |
| Cửa sổ nhìn ra | Đứng sát cửa sổ, chụp cảnh bên ngoài | Cảnh ngoài cửa sổ thường đổi nhanh hơn căn nhà |
| Sàn và trần | Một tấm chúi xuống sàn, một tấm ngửa lên trần | Gạch bông, vết nứt, quạt trần, những thứ ít ai chụp |
| Tầm mắt trẻ con | Ngồi xổm, chụp ngang tầm một đứa trẻ | Nếu có con lớn lên ở đây, đây là căn nhà con nhớ |
Một căn nhà bốn phòng chụp theo bảng này được chừng ba mươi tấm, mất khoảng một giờ. Thêm sân, cầu thang, nhà tắm, lối vào thì thành bốn mươi đến năm mươi tấm. Không nhiều, nhưng đủ để dựng lại căn nhà trong đầu.
Chụp vào hai thời điểm nếu có thể: ánh sáng buổi sáng và ánh sáng buổi chiều. Cùng một phòng nhưng nắng sáng chiếu từ cửa sổ khác hẳn ánh đèn vàng buổi tối, và người trong nhà thường nhớ căn phòng gắn với một ánh sáng nhất định.
Những chi tiết nhỏ không mang theo được
Sau các tấm toàn cảnh, chụp cận những thứ gắn liền với căn nhà, sẽ ở lại khi bạn đi. Đây là phần nhiều người tiếc nhất vì đã không chụp:
- Vạch đo chiều cao trẻ con trên khung cửa, chụp cả khung và chụp cận từng vạch có ngày.
- Gạch lát nền có hoa văn, viên gạch bị mẻ ai cũng biết chỗ.
- Tay nắm cửa, then cài, ổ khoá cũ, công tắc điện kiểu cũ.
- Vết bút chì, vết sơn, vết đinh trên tường nơi từng treo ảnh, treo lịch.
- Bậc cầu thang mòn, tay vịn bóng lên vì nhiều năm tay người.
- Góc bếp: chỗ ám khói, cái kệ tự đóng, móc treo khăn.
- Cây trong sân hoặc chậu cây không mang theo được.
- Hộp thư, chuông cửa, bậc thềm trước cửa.
Chụp cận thì để vật chiếm gần hết khung hình, có chút bối cảnh xung quanh để sau biết nó nằm ở đâu. Một tấm chụp quá sát chỉ thấy vân gỗ thì vài năm sau chẳng ai nhận ra đó là tay vịn cầu thang.
Nếu trong nhà có người lớn tuổi, nhờ họ đi cùng khi chụp chi tiết. Người ở lâu nhất biết những dấu vết mà con cháu không để ý, như vệt nước từng ngập tới đâu trên tường, hay chỗ trần từng được vá sau một trận bão.
Quay một vòng căn nhà có lời kể
Ảnh giữ hình, video có lời kể giữ được giọng và nhịp đi lại trong nhà. Một video mười đến mười lăm phút là đủ, quay một mạch, không cần dựng:
- Chọn người kể là người ở nhà lâu nhất, thường là bố hoặc mẹ. Người khác cầm máy đi theo.
- Bắt đầu từ ngoài cổng hoặc cửa chính, đi vào như khách. Người kể nói ngày quay và căn nhà này cả nhà ở từ năm nào.
- Đi theo đường quen trong nhà, không theo thứ tự hợp lý. Ở mỗi phòng, người kể nói một chuyện, không cần dài.
- Dừng ở những chi tiết đã chụp cận, để người kể giải thích vì sao viên gạch mẻ, vạch trên khung cửa là của ai.
- Kết thúc ở chỗ cả nhà hay ngồi nhất, người kể nói một câu cuối tùy ý.
- Sao lưu video ngay trong ngày, ít nhất hai nơi, trước khi điện thoại bị đóng thùng hay đánh rơi trong lúc dọn nhà.
Đừng chuẩn bị lời kể quá kỹ. Lời kể tự nhiên, có ngập ngừng, có lúc quên rồi nhớ ra, nghe lại sau nhiều năm cảm động hơn lời đọc thuộc. Chỉ cần dặn người kể mỗi phòng nói một chuyện là đủ.
Ghi chú ngay trong ngày chụp
Đặt tên thư mục theo nhà và năm. Ví dụ “nhà cũ, chụp trước khi dọn, năm…”. Không để ảnh nằm lẫn trong thư viện ảnh chung với ảnh ăn uống, ảnh công việc.
Đánh số phòng theo sơ đồ. Vẽ nhanh một sơ đồ nhà, đánh số phòng, rồi đặt tên ảnh hoặc thư mục con theo số đó. Sau này mở ra, người không sống ở đó cũng biết tấm nào ở đâu.
Ghi một câu cho mỗi chi tiết cận. Vạch chiều cao của ai, năm nào. Viên gạch mẻ vì sao. Không có câu ghi chú, ảnh chi tiết chỉ còn là tấm ảnh một viên gạch.
Ghi tên người kể và người quay. Đơn giản nhưng hay quên. Mười năm sau, giọng trong video có thể là của người không còn ở cùng; biết ai đã kể làm video quý hơn.
Tắt hoặc xoá thông tin vị trí trước khi gửi ra ngoài. Bộ ảnh giữ trong gia đình thì không sao. Nhưng nếu gửi cho người ngoài hay đăng lên mạng, nhất là khi căn nhà giao cho người khác ở, hãy bỏ thông tin vị trí đi kèm ảnh.
Tình huống: chị Mai ở Hải Phòng và căn nhà ba tầng
Chị Mai bốn mươi lăm tuổi, cả nhà chuẩn bị chuyển từ căn nhà ba tầng trong ngõ sang một căn hộ gần chỗ làm. Bố mẹ chị đã ở căn nhà đó gần ba mươi năm. Chị dành nguyên một buổi sáng chủ nhật, trước khi đóng thùng, để chụp theo danh sách.
Phần chị tâm đắc nhất là video bố chị kể. Ông đi chậm từ cửa, dừng ở bậc cầu thang thứ bảy và kể năm ấy lũ trẻ trượt ngã ở đó, phải khâu ba mũi. Ở sân thượng, ông chỉ chỗ từng đặt bể nước, giờ chỉ còn vệt xi măng loang. Chị không biết nhiều chuyện trong số đó, dù đã lớn lên ở chính căn nhà này.
Ngày giao nhà, chị chụp thêm bộ ảnh căn nhà trống. Khi so hai bộ, mẹ chị chỉ nhìn tấm phòng khách trống một lúc rồi nói nhà hóa ra nhỏ thế. Chị ghi câu đó vào chú thích của tấm ảnh.
Nếu làm lại, chị nói sẽ chụp thêm tầm mắt trẻ con ở phòng các cháu, vì đó là căn nhà các cháu nhớ, mà góc đó chị chỉ nghĩ ra khi đã giao nhà.
Những lỗi khiến bộ ảnh vô dụng sau vài năm
Người đứng chắn hết khung hình. Ai cũng muốn chụp “ảnh kỷ niệm” có mình trong đó. Nhưng bộ ảnh căn nhà cần ít nhất một lượt không có người, để thấy được căn phòng. Ảnh có người thì chụp riêng một lượt khác.
Chỉ chụp phòng đẹp. Nhà tắm, nhà kho, gầm cầu thang, sân phơi thường bị bỏ vì “có gì đâu mà chụp”. Thế rồi đó lại là chỗ trẻ con trốn, chỗ mẹ giặt đồ mỗi tối, và là chỗ không còn tấm ảnh nào.
Chụp mà không ghi chú. Sau ba năm, bốn mươi tấm ảnh không ghi chú chỉ còn là bốn mươi tấm tường và cửa. Mỗi lần chụp xong một phòng, dừng một phút ghi số phòng và một câu.
Để ảnh nằm lẫn trong thư viện chung. Ảnh căn nhà trôi xuống giữa hàng chục nghìn ảnh khác, không ai tìm ra. Tách ngay vào một thư mục riêng trong ngày chụp.
Chỉ lưu một bản. Chuyển nhà là lúc điện thoại dễ rơi, dễ mất, máy tính dễ bị đóng thùng nhầm. Bộ ảnh và video nên có bản thứ hai trước khi bắt đầu khuân đồ.
Xoá bớt ảnh “trùng”. Hai tấm cùng một phòng, một sáng một chiều, trông giống nhau nhưng không trùng. Chưa xem kỹ thì đừng xoá; dung lượng rẻ hơn ký ức.
Câu hỏi thường gặp
Nên chụp nhà trước khi đóng thùng hay sau khi dọn trống?
Cả hai, nhưng nếu chỉ làm được một lần thì chụp trước khi đóng thùng, lúc căn nhà còn nguyên đồ đạc và nếp sinh hoạt. Căn nhà trống ai cũng có thể hình dung; căn nhà đang có người sống mới là thứ bạn muốn nhớ.
Điện thoại thường có đủ để chụp nhà không?
Đủ. Điều quan trọng là chụp đủ góc, đủ chi tiết và ghi chú, không phải chất lượng máy. Chỉ nên tránh chế độ góc siêu rộng vì làm méo căn phòng, và lau ống kính trước khi chụp vì lúc dọn nhà rất nhiều bụi.
Có nên thuê thợ chụp ảnh chuyên nghiệp không?
Không cần. Người trong nhà biết góc nào có ý nghĩa, thợ chụp thì không. Nếu muốn có vài tấm đẹp để in, có thể nhờ người quen chụp thêm, nhưng danh sách góc và lời kể vẫn phải do người nhà làm.
Video kể chuyện nên dài bao nhiêu?
Mười đến mười lăm phút cho một căn nhà bình thường là vừa. Dài hơn thì ít ai xem lại trọn. Nếu người kể muốn nói nhiều, quay thêm một video riêng cho phòng hoặc chuyện đó, đừng kéo dài video chính.
Ảnh nhà cũ nên lưu ở đâu cho an toàn?
Ít nhất hai nơi: một bản trong máy hoặc ổ cứng ở nhà, một bản ở chỗ khác như lưu trữ trực tuyến hay máy của người thân. Đặt tên thư mục rõ ràng và ghi chú kèm theo để người khác mở ra cũng hiểu.
Nhà đã giao cho người khác rồi thì có nên xin vào chụp lại không?
Có thể hỏi lịch sự, nhưng phải tôn trọng nếu chủ mới từ chối. Thường dễ hơn là chụp từ bên ngoài, ngõ, cổng, rồi dựa vào ảnh cũ trong gia đình và sơ đồ vẽ theo trí nhớ để bù phần bên trong.