Thời điểm tốt nhất để ghi lại ký ức ký túc xá là những tuần cuối trước khi ra trường, khi cả phòng vẫn còn ở cùng nhau. Chia việc cho từng người, quay một vòng căn phòng nguyên trạng, vẽ lại khu ký túc và mỗi người viết một trang về một người khác là đủ để có một bộ kỷ niệm trọn vẹn.
Sau ngày dọn đi, căn phòng được sơn lại cho lứa mới, giường được kê lại, bạn cùng phòng mỗi người về một tỉnh. Lúc đó muốn ghi lại sẽ khó hơn rất nhiều. Dưới đây là kế hoạch bốn tuần cuối, cách quay căn phòng sao cho mười năm sau xem vẫn hiểu, những thứ ngoài căn phòng hay bị quên, và vài điều cần tôn trọng khi ở chung.
Kế hoạch bốn tuần cuối cho cả phòng
Những tuần cuối thường bận thi cử, bảo vệ, xin việc. Vì vậy chia nhỏ việc theo tuần, mỗi tuần chỉ một hai việc, ai cũng làm được trong lúc nghỉ giữa giờ ôn bài.
| Tuần | Việc cả phòng làm | Ai phụ trách |
|---|---|---|
| Tuần thứ tư trước ngày đi | Thống nhất làm gì, lập nhóm nhắn tin riêng cho bộ kỷ niệm | Trưởng phòng hoặc người hay nhắc việc |
| Tuần thứ ba | Quay một vòng căn phòng nguyên trạng, chụp từng góc giường | Người có điện thoại chụp tốt |
| Tuần thứ hai | Vẽ sơ đồ khu ký túc, mỗi người đánh dấu ba chỗ mình nhớ nhất | Người vẽ được, cả phòng góp |
| Tuần cuối | Mỗi người viết một trang về một người khác, bốc thăm cặp | Mọi người |
| Ngày dọn đi | Chụp căn phòng trống, chụp cả phòng ở cửa | Nhờ phòng bên chụp hộ |
Nếu phòng có người về sớm, đảo thứ tự cho người đó làm phần của mình trước. Đừng hoãn cả kế hoạch chỉ vì một người vắng, vì tuần sau sẽ lại có người khác vắng.
Giữ mọi thứ trong một nhóm nhắn tin hoặc một thư mục chung chỉ cả phòng vào được. Đặt luật từ đầu: không ai đưa ảnh, video trong nhóm lên mạng khi chưa hỏi cả phòng.
Bốn tuần nghe có vẻ dài, nhưng mỗi việc thực ra chỉ tốn một buổi tối. Cái khó không phải là thời gian mà là có người nhắc; vì thế việc ở tuần thứ tư, chọn ra người nhắc, quan trọng hơn ta tưởng.
Quay một vòng căn phòng sao cho mười năm sau vẫn hiểu
Video căn phòng ký túc xá là thứ nhiều người tiếc nhất vì đã không làm. Quay một lần, chừng ba đến năm phút, theo mấy nguyên tắc sau:
- Quay lúc căn phòng còn nguyên đồ đạc, bừa bộn bình thường, không dọn cho đẹp.
- Bắt đầu từ cửa, đi theo một chiều, dừng ở mỗi giường vài giây.
- Mỗi người tự đứng ở chỗ của mình, kể một câu về góc đó: “chỗ này mình treo màn ba năm, đêm thi hay ngồi đây”.
- Quay cả những thứ ngoài cửa sổ, hành lang, nhà vệ sinh chung, chỗ phơi đồ.
- Giữ âm thanh thật: tiếng quạt, tiếng hành lang, tiếng phòng bên. Đừng chèn nhạc.
- Nói ngày quay ở đầu hoặc cuối video, bằng giọng, để không phụ thuộc vào thông tin trong tệp.
Video thô như vậy xem lại sau nhiều năm có giá trị hơn mọi video dựng đẹp. Nếu muốn có bản dựng, làm sau, nhưng giữ bản thô nguyên vẹn.
Một chỗ hay sai là chỉ quay mặt mọi người mà quên quay căn phòng. Mặt bạn bè còn gặp lại được qua ảnh khác, còn căn phòng đúng như năm đó thì chỉ có một lần. Để camera nhìn đồ vật nhiều hơn nhìn người; mỗi lần lia qua một góc, dừng lại đủ lâu để mười năm sau còn kịp nhận ra cái móc treo hay tấm rèm.
Những thứ ngoài căn phòng hay bị quên
Nhà ăn và căng tin. Món nào ngày nào, chỗ ngồi quen của cả phòng, cô bán hàng hay để phần. Ký túc xá nào cũng có một chỗ ăn mà sinh viên vừa chê vừa nhớ.
Cổng và giờ đóng cổng. Những lần về muộn, gọi bạn xuống mở hộ, chú bảo vệ quen mặt. Giờ đóng cổng là một nhịp của cả mấy năm, nên đáng một đoạn riêng.
Sân và những chỗ ngồi tối. Sân bóng, ghế đá, bậc thềm trước nhà, nơi các phòng ra ngồi nói chuyện khi mất điện hay khi trời nóng.
Phòng tự học và chỗ giặt. Những chỗ dùng chung với các phòng khác, nơi quen được người khoa khác, khóa khác.
Đường từ ký túc tới giảng đường. Đi bộ mất bao lâu, đi qua đâu, chỗ nào hay gặp người mình thích. Con đường này thường mất đi trong trí nhớ trước tiên vì nó quá quen.
Quán quen ngoài cổng. Quán nước, quán cơm bình dân, tiệm photo nơi cả phòng in tài liệu ôn thi. Không cần ghi tên quán, chỉ cần ghi nó nằm bên nào cổng và món cả phòng hay gọi.
Những buổi sinh hoạt chung. Đêm văn nghệ, giải bóng giữa các tòa, buổi tổng vệ sinh đầu năm. Mỗi dịp một hai câu, kèm năm, để biết chuyện đó xảy ra lúc mình năm mấy.
Câu cả phòng tự hỏi trước khi rời đi
Buổi tối trước khi viết về nhau, ngồi lại và lần lượt trả lời những câu dưới đây. Không ghi âm nếu có người ngại, chỉ cần một người ghi tóm tắt vào sổ chung:
- Đêm nào ở căn phòng này mình nhớ nhất, và ai có mặt hôm đó?
- Thứ gì trong phòng là của chung mà không ai nhớ ai mua?
- Lúc nào mình thấy căn phòng này là nhà, không chỉ là chỗ ngủ?
- Có lần nào cả phòng giận nhau, rồi làm lành ra sao?
- Nếu mười năm nữa quay lại đứng ở cửa phòng, mình muốn thấy gì còn nguyên?
- Mình muốn để lại gì cho lứa sinh viên sẽ ở phòng này sau mình?
Câu cuối thường dẫn tới một việc nhỏ dễ thương: nhiều phòng để lại một lá thư không ký tên cho lứa sau, dặn chỗ nào hay dột, ổ cắm nào lỏng, quán nào ngon. Nếu làm vậy, chụp lại lá thư trước khi để lại, vì đó cũng là một phần bộ kỷ niệm.
Đừng biến buổi tối này thành buổi khóc lóc. Trả lời ngắn, cười nhiều, ai muốn nói dài thì nói. Tóm tắt của người ghi chỉ cần mỗi câu vài dòng.
Viết về nhau thay vì viết về mình
Phần đáng giữ nhất của bộ kỷ niệm thường là những trang bạn cùng phòng viết về nhau. Cách làm đơn giản: bốc thăm, mỗi người nhận tên một người khác, viết một trang về người đó trong căn phòng này. Không phải lời chúc, mà là quan sát: bạn ấy ngủ thế nào, hay ngồi đâu, có thói quen gì làm cả phòng phì cười, lần nào bạn ấy giúp mình.
Viết về người khác buộc bạn phải nhìn căn phòng qua một thói quen cụ thể. Một câu như “Lan luôn phơi khăn ở song cửa thứ hai, ai lấy chỗ đó là bị nhắc” giữ lại cả căn phòng lẫn con người. Đọc lại sau mười năm, những câu như vậy làm người ta cười to hơn mọi câu chúc thành đạt.
Đặt vài luật nhỏ: không chê cơ thể, không nhắc chuyện riêng tư người kia không muốn, không viết về chuyện tình cảm nếu chưa hỏi. Mỗi trang nên có ít nhất một chi tiết gắn với căn phòng hay khu ký túc. Cuối buổi, đọc to từng trang cho cả phòng nghe nếu mọi người đồng ý; còn không, mỗi người chỉ giữ trang viết về mình. Trang gốc viết tay nên trao tận tay người được viết, bản chụp thì để vào thư mục chung.
Tình huống: phòng bốn người ở Huế và buổi tối cuối cùng
Bốn bạn nữ ở chung một phòng ký túc xá ở Huế suốt bốn năm, mỗi người quê một tỉnh: Quảng Trị, Nghệ An, Gia Lai và Đà Nẵng. Một tháng trước ngày bảo vệ, Thư, người hay nhắc việc nhất, đề xuất làm bộ kỷ niệm theo kế hoạch bốn tuần.
Tuần quay video, cả phòng cười ngặt nghẽo vì ai cũng ngại đứng nói về giường mình. Nhưng bản video năm phút ấy có đủ: cái kệ gỗ tự đóng, sợi dây phơi chăng qua cửa sổ, tiếng mưa trên mái hiên, tiếng phòng bên hát. Tuần vẽ sơ đồ, mỗi người đánh dấu ba chỗ; hóa ra cả bốn đều chọn bậc thềm trước nhà ăn, nơi họ ngồi tối hôm nhận tin một bạn đậu học bổng.
Buổi tối cuối cùng, căn phòng đã gần trống, bốn người đọc trang viết về nhau. Thư nhận trang của Hà, viết về thói quen pha sữa nóng cho cả phòng mỗi đêm ôn thi. Hà không biết Thư để ý điều đó suốt bốn năm.
Bộ kỷ niệm của phòng này giờ nằm trong một thư mục chung: một video, một sơ đồ, bốn trang viết, mười hai tấm ảnh. Mỗi năm vào ngày bảo vệ, một người mở ra và gửi lại vào nhóm.
Những điều cần tôn trọng khi làm kỷ niệm chung
Không ai bị ép tham gia. Có bạn không thích bị quay, không muốn viết. Để họ tham gia ở mức họ muốn, như chỉ góp một tấm ảnh hay một câu, và không đưa mặt họ vào video.
Không đăng vị trí và phòng cụ thể. Ký túc xá vẫn có lứa sinh viên khác ở. Đừng đăng số phòng, số tầng, lối vào khi chia sẻ ra ngoài, và bỏ thông tin vị trí khỏi ảnh.
Giữ bản gốc cho mọi người. Mỗi người nên có một bản đầy đủ, không chỉ người làm. Sau vài năm, người giữ duy nhất có thể đổi điện thoại và mất hết.
Không biến thành cuộc thi. Không so phòng mình với phòng khác, không chấm trang viết hay nhất. Bộ kỷ niệm là để giữ, không phải để khoe.
Hỏi lại trước khi dùng sau này. Nhiều năm sau, nếu ai đó muốn đưa ảnh hay đoạn video cũ vào một dịp khác, như đám cưới của một bạn, hãy hỏi lại những người có mặt. Người ta có thể đã đổi ý về những hình ảnh của mình thời sinh viên.
Câu hỏi thường gặp
Đã ra trường rồi có còn làm bộ kỷ niệm ký túc xá được không?
Vẫn được, chỉ khác là phải dựa vào ảnh cũ và trí nhớ. Lập nhóm với bạn cùng phòng, mỗi người gửi ảnh cũ, vẽ lại căn phòng theo trí nhớ, rồi viết về nhau qua tin nhắn. Video nguyên trạng thì không còn, nhưng phần chữ vẫn giữ được.
Phòng đông người, mỗi người một tính thì chia việc thế nào?
Cho mỗi người chọn một việc mình thích nhất trong danh sách, phần còn lại chia đều. Người không thích viết có thể chụp, người không thích lên hình có thể vẽ. Không cần ai cũng làm mọi việc.
Có nên đăng video căn phòng lên mạng không?
Chỉ đăng khi cả phòng đồng ý, và nên cắt những đoạn lộ số phòng, lối vào. Phần lớn các phòng chọn giữ video trong nhóm, chỉ đăng vài tấm ảnh chung đã được mọi người duyệt.
Viết về bạn cùng phòng mà không biết viết gì thì sao?
Ghi ba thói quen của bạn ấy trong căn phòng, một lần bạn ấy giúp mình, và một câu bạn ấy hay nói. Chỉ vậy đã thành một trang. Quan sát cụ thể quan trọng hơn câu chữ hay.
Nên giữ bộ kỷ niệm ký túc xá ở đâu?
Ít nhất hai nơi: một thư mục chung cả phòng vào được và một bản riêng của mỗi người. Nên có người được giao nhắc kiểm tra mỗi năm một lần xem các tệp còn mở được không.
Ký túc xá có khác gì phòng trọ khi ghi lại?
Ký túc xá có nhiều chỗ chung và nếp chung như giờ đóng cổng, nhà ăn, phòng tự học, nên phần ghi ngoài căn phòng quan trọng hơn. Và vì cả phòng thường chia tay cùng một lúc, có một thời điểm rõ ràng để làm chung.