NoiChon.comNơi Chốn
Những nơi đã sống

Vẽ lại căn nhà tuổi thơ theo trí nhớ: sơ đồ từng phòng và chuyện gắn với mỗi góc

Cách vẽ sơ đồ căn nhà tuổi thơ từ trí nhớ, đi từng phòng bằng câu hỏi gợi nhớ, ghi chuyện cho mỗi góc và nhờ người nhà sửa chỗ nhớ sai.

Young Vietnamese woman sketching a simple house floor plan with pencil on blank paper at a wooden table, seen from behind, warm lamp light, close over-shoulder shot

Muốn giữ căn nhà tuổi thơ, cách dễ bắt đầu nhất là vẽ một sơ đồ thô theo trí nhớ, rồi đi lần lượt từng phòng và ghi một chuyện cho mỗi góc. Bạn không cần biết vẽ. Một tờ giấy trắng, cây bút chì và chừng một buổi tối là đủ để có bản đầu tiên. Sơ đồ là cái khung; chuyện mới là thứ bạn đang giữ.

Vẽ trước rồi viết sau có lý do: khi bàn tay phải đặt cái bếp nằm bên trái hay bên phải cửa sau, trí nhớ buộc phải đi lại đúng đường cũ, và chuyện tự trồi lên theo. Phần dưới đây đi từ cách dựng sơ đồ, bộ câu hỏi cho từng phòng, cách ghi, tới lúc nhờ bố mẹ, anh chị em sửa những chỗ bạn nhớ lệch.

Dựng sơ đồ thô trong ba mươi phút đầu

Đừng bắt đầu bằng chuyện. Bắt đầu bằng hình khối, vì hình khối ít gây tranh cãi và giúp trí nhớ bám vào. Làm theo thứ tự sau, mỗi bước chỉ vài phút:

  1. Vẽ cái khung ngoài cùng: căn nhà hình chữ nhật dài hay vuông, có gác hay không, mặt tiền quay ra đường lớn hay ra ngõ.
  2. Đánh dấu cửa chính, cửa sau, cầu thang nếu có. Đây là ba điểm neo, mọi phòng khác xếp quanh chúng.
  3. Chia phòng bằng nét bút chì mảnh: gian ngoài, buồng trong, bếp, chỗ tắm giặt, sân, gác xép. Không cần đúng tỉ lệ, chỉ cần đúng thứ tự trước sau.
  4. Đặt những đồ vật lớn mà bạn chắc chắn: bộ bàn ghế, cái giường, tủ thờ hoặc tủ kính, cái chum nước, bể nước, cây trước sân.
  5. Khoanh tròn những chỗ bạn không chắc. Vòng tròn đó là câu hỏi để mang đi hỏi người nhà sau này, đừng tẩy.
  6. Ghi năm bạn đang nhớ: căn nhà lúc bạn chừng tám tuổi khác hẳn lúc mười lăm tuổi, khi đã xây thêm phòng hay đổ mái.

Chọn một mốc tuổi là quan trọng nhất. Nhiều người vẽ lẫn hai thời kỳ trên cùng một tờ, rồi cãi nhau với chính mình xem cái giếng có trước hay sau bức tường. Nếu căn nhà đổi nhiều, vẽ hai tờ cho hai giai đoạn, mỗi tờ một mốc năm rõ ràng.

Câu hỏi gợi nhớ cho từng phòng

Khi sơ đồ đã có, đặt bút vào từng phòng và tự hỏi những câu dưới đây. Câu hỏi cụ thể về giác quan và thói quen gợi nhớ tốt hơn câu hỏi chung kiểu “ở đó có kỷ niệm gì”.

Chỗ trong nhàCâu hỏi nên tự đặtThứ thường trồi lên
Gian ngoàiKhách ngồi ghế nào? Ai hay ngồi chỗ nào lúc xem ti vi buổi tối?Thứ bậc trong nhà, những buổi tối cả nhà quây quần
BếpMùi gì vào buổi sáng? Nồi nào luôn nằm trên bếp? Ai nấu bữa chiều?Món ăn quen, tiếng dao thớt, người mẹ hay bà
Buồng ngủMình nằm phía nào? Có màn không, màu gì? Đêm mất điện thì làm gì?Chuyện kể trước khi ngủ, nỗi sợ thời bé
Sân, hiênMùa nào phơi gì ngoài sân? Chỗ nào chơi được, chỗ nào bị cấm?Trò chơi, cây trái, mưa và nắng
Cầu thang, gácBậc nào kêu cót két? Trên gác cất gì?Đồ cũ, chỗ trốn, bí mật nhỏ
Cửa ngõTiếng ai về là nhận ra? Hàng xóm nào hay ghé?Người đến đi, những lần chờ bố mẹ về

Không cần trả lời hết. Một phòng có hai câu khơi được chuyện là đủ. Phòng nào hỏi mãi vẫn trống thì để trống, có khi đó là phòng bạn ít vào, và chính điều đó cũng là một chi tiết đáng ghi.

Ghi chuyện cho mỗi góc: ngắn, có người, có việc

Mỗi góc một đoạn ba đến năm câu. Đánh số các góc trên sơ đồ, rồi viết đoạn tương ứng ở tờ riêng hoặc ở mặt sau. Viết dài quá ở góc đầu tiên thì những góc sau dễ bị bỏ dở.

Có tên người và một hành động. Thay vì “bếp là nơi ấm áp”, hãy viết “bà ngồi trên chiếc ghế đẩu thấp, nhóm bếp bằng lá khô, bảo mình đứng xa ra”. Có người làm việc gì đó thì đoạn văn mới sống.

Ghi một âm thanh hoặc mùi. Tiếng quạt trần kêu lạch cạch, mùi dầu hoả lúc mất điện, tiếng mưa trên mái tôn. Giác quan là thứ người đọc sau này không thể tự đoán ra.

Đánh dấu chỗ suy đoán. Câu nào bạn không chắc, thêm chữ “hình như”. Con cháu đọc sẽ biết đâu là ký ức chắc, đâu là phần ghép lại.

Đừng sửa cho đẹp. Căn nhà có góc ẩm mốc, có lần bị mắng, có trận cãi nhau. Giữ một ít những thứ đó, viết nhẹ nhàng, căn nhà sẽ thật hơn một tấm thiệp.

Ghi cả lúc trong ngày. Cùng một góc sân nhưng buổi trưa hè và tối mùa đông là hai ký ức khác nhau. Thêm vài chữ như “trưa hè”, “tối mất điện”, “sáng mồng một” ở đầu đoạn để người đọc biết mình đang đứng ở thời điểm nào.

Khi căn nhà vẫn còn: đi lại một vòng để đối chiếu

Nếu căn nhà vẫn còn, bố mẹ hay họ hàng vẫn ở, lần về quê tới hãy mang theo tờ sơ đồ. Đi chậm một vòng, đứng ở từng chỗ đã đánh số và so với điều mình ghi. Bạn sẽ thấy ba loại khác biệt: chỗ mình nhớ sai, chỗ căn nhà đã đổi, và chỗ mình nhớ đúng nhưng giờ trông nhỏ hơn hẳn.

Ghi ba loại này bằng ba màu bút khác nhau ngay trên bản sơ đồ. Màu thứ nhất sửa chỗ nhớ sai, màu thứ hai ghi “đã đổi năm nào, vì sao”, màu thứ ba để trống hoặc chỉ đánh dấu tích. Sau một vòng, tờ giấy thành một bản đối chiếu giữa ký ức và hiện tại, thứ mà vài năm nữa chính bạn sẽ muốn đọc lại.

Đây cũng là lúc nên chụp ảnh hiện trạng, đứng đúng chỗ mình hay đứng hồi bé, thấp người xuống một chút cho gần tầm mắt trẻ con. Vài tấm như vậy đặt cạnh sơ đồ sẽ cho người xem cảm giác đúng hơn mọi tấm ảnh toàn cảnh. Nếu có người lớn tuổi đi cùng, nhờ họ chỉ chỗ những thứ đã mất, như cái giếng đã lấp hay gốc cây đã chặt, và ghi luôn câu họ nói, vì câu nói tại chỗ thường cụ thể hơn khi ngồi kể ở bàn.

Tình huống: Ngân xa quê vẽ lại nhà ở Cần Thơ

Ngân ba mươi hai tuổi, làm việc ở TP Hồ Chí Minh đã mười năm. Căn nhà ở Cần Thơ nơi cô lớn lên đã được bố mẹ sửa lại hoàn toàn, mái lá thành mái ngói, sân đất thành sân xi măng. Một tối cuối năm, cô ngồi vẽ lại căn nhà như lúc mình mười tuổi.

Bản đầu tiên chỉ có năm khối: nhà trên, nhà dưới, bếp, chái để lúa, khoảng sân trước có cây mận. Cô khoanh tròn ba chỗ không chắc: lu nước nằm bên hông hay sau bếp, có một cái võng ở chái hay không, và lối đi ra bến sông bắt đầu từ góc nào. Sau đó cô viết mười một đoạn ngắn, mỗi đoạn một góc.

Khi gửi ảnh chụp sơ đồ cho mẹ, mẹ sửa ngay: lu nước ở sau bếp, còn cái võng có thật nhưng mắc ở nhà trên. Mẹ còn kể thêm một chuyện cô quên hẳn: năm lũ lớn, cả nhà dọn đồ lên chái và ngủ ở đó ba đêm. Đoạn mẹ kể trở thành đoạn dài nhất trong bộ ghi chép, và là đoạn Ngân thích nhất.

Điều đáng học ở đây là thứ tự: vẽ khung, viết phần của mình, khoanh chỗ không chắc, rồi mới hỏi người nhà. Nếu hỏi ngay từ đầu, câu chuyện dễ thành của mẹ, còn ký ức của Ngân bị lấn mất.

Những chỗ hay sai khi vẽ lại nhà cũ

Vẽ căn nhà to hơn thật. Trẻ con nhìn mọi thứ rộng hơn. Khi so với số đo thật hoặc ảnh cũ, nhiều người ngạc nhiên vì cái sân “rộng mênh mông” chỉ vài bước chân. Không cần sửa, chỉ cần ghi chú cả hai cảm nhận.

Trộn hai thời kỳ. Như đã nói ở trên, đây là lỗi phổ biến nhất. Một mốc năm cho một tờ sơ đồ sẽ tránh được nó.

Chỉ ghi đồ vật, quên người. Danh sách đồ đạc đầy đủ mà không có ai ngồi, ai nấu, ai la mắng thì đọc lại thấy trống. Mỗi phòng nên có ít nhất một người.

Đưa vị trí chính xác lên mạng. Nếu căn nhà vẫn còn và có người ở, đừng đăng kèm địa chỉ hay vị trí trên ứng dụng bản đồ. Chia sẻ sơ đồ trong nhóm gia đình là đủ.

Đợi nhớ đủ mới bắt đầu. Không bao giờ nhớ đủ. Bản đầu thiếu sót vẫn quý hơn một bản hoàn hảo không bao giờ được vẽ.

Bỏ qua những chỗ “không có gì”. Cái gầm cầu thang, khoảng hở sau tủ, bậc thềm cửa sau thường bị bỏ vì không có đồ vật gì đáng ghi. Nhưng trẻ con hay trốn, hay ngồi chơi ở đúng những chỗ đó, và nhiều chuyện nhất lại nằm ở đấy.

Cách tự kiểm và cất giữ bản vẽ

Khi đã có sơ đồ và các đoạn ghi, dành mười phút tự kiểm trước khi cất. Một bộ ghi chép tốt về căn nhà tuổi thơ thường đạt mấy điều sau:

  • Có mốc năm hoặc tuổi của bạn ở góc tờ sơ đồ.
  • Mỗi phòng có số thứ tự khớp với đoạn ghi tương ứng.
  • Ít nhất một nửa số đoạn có tên người cụ thể.
  • Những chỗ không chắc vẫn được khoanh tròn hoặc ghi “hình như”.
  • Có một dòng ghi ai đã góp ý sửa và vào lúc nào.
  • Bản giấy được chụp lại bằng điện thoại, lưu thêm một bản ở nơi khác ngoài máy.

Bản giấy gốc nên để trong bìa nhựa, tránh ẩm. Nếu muốn, bạn có thể chép sạch lại một bản đẹp để tặng bố mẹ, còn bản nháp đầy dấu tẩy thì giữ cho mình, vì nét tẩy cũng kể chuyện bạn đã nhớ ra như thế nào. Mỗi năm, vào dịp cuối năm hay ngày về quê, lấy ra đọc lại một lần và thêm những gì mới nhớ, ghi kèm ngày bổ sung.

Câu hỏi thường gặp

Không biết vẽ có làm được sơ đồ căn nhà tuổi thơ không?

Được. Sơ đồ chỉ cần các ô chữ nhật và mũi tên, giống như vẽ chỗ ngồi trong lớp học. Điều quan trọng là thứ tự các phòng và vị trí đồ vật lớn, không phải nét vẽ đẹp hay đúng tỉ lệ.

Căn nhà đã bị phá dỡ, không còn ảnh nào thì có nên vẽ lại không?

Càng nên vẽ, vì trí nhớ là bản duy nhất còn lại. Hãy vẽ phần bạn nhớ, khoanh chỗ không chắc, rồi hỏi người nhà hoặc hàng xóm cũ để bổ sung. Ghi rõ đây là bản dựng lại theo trí nhớ.

Anh chị em nhớ khác nhau thì ghi theo ai?

Ghi cả hai, đặt tên người nhớ bên cạnh. Mỗi người sống trong cùng căn nhà nhưng ở một tuổi khác và một góc khác, nên ký ức lệch nhau là bình thường. Sự khác nhau đó cũng là một phần câu chuyện.

Nên vẽ trên giấy hay trên điện thoại?

Bản đầu nên làm trên giấy vì tay chậm hơn giúp trí nhớ theo kịp. Sau đó chụp lại hoặc vẽ lại trên điện thoại để dễ gửi cho người nhà sửa. Giữ cả bản giấy, đừng vứt sau khi đã có bản số.

Mất bao lâu để có một bộ ghi chép tương đối đủ?

Sơ đồ thô mất chừng một buổi tối. Phần chuyện cho từng góc có thể kéo dài vài tuần, mỗi lần nhớ ra thêm một chi tiết thì bổ sung. Không cần làm xong trong một lần ngồi.

Có nên đưa sơ đồ căn nhà cũ lên mạng xã hội không?

Có thể chia sẻ phần chuyện và hình vẽ, nhưng đừng kèm địa chỉ cụ thể hay vị trí nếu căn nhà vẫn có người ở. Tốt nhất là chia sẻ trong nhóm gia đình trước, hỏi ý những người đang sống ở đó.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138